Tsab ntawv
Nws los ua kom tej lus faj lem muaj tiav
Ntu 1 ntawm 2
Xibfwb Dr. John C. Lawrenz
Muab nthuav qhia thawj zaug hauv ib lub rooj sib tham (symposium) ntawm Dr. Martin Luther College, xyoo 1993 · Ntu 1 · Ntu 2
Cov ntseeg Yexus puavleej muaj ib yam zoo ib yam nkaus. Lawv paub tias peb tus Tswv Yexus Khetos yog lawv txhua yam. Thawj zaug uas nws los ua rau txhua yam muaj ntsiab lus. Zaum ob uas nws yuav rov los, nws yuav daws txhua yam kom tiav. Txij thaum ub los Vajtswv Leej Txiv twb npaj tseg txog nws Leej Tub qhov uas yuav los. Leej Tub mloog lus thiab ua raws nraim li Leej Txiv tau npaj tseg. Vajtswv Vajntsujplig Dawbhuv siv tibneeg lub qhov ncauj los qhia rau lub ntiajteb kom paub. Cov tubtxib hais tias, “Thaum peb qhia zaj uas hais txog peb tus Tswv Yexus Khetos lub hwjchim thiab zaj uas Nws yuav rovqab los rau nej; peb tsis tau qhia rawsli tej dabneeg uas cov neeg txawjntse hais” (2 Petus 1:16). Lawv yog cov tim khawv uas pom nrog lawv lub qhov muag. Yog li ntawd lawv qhia tej uas muaj tseeb tiag rau peb, “txog txhua yam uas Yexus tau ua thiab tau qhia txij thaum uas Nws pib ua haujlwm mus txog rau hnub uas Vajtswv coj Nws mus saum ntuj. Uantej Nws yuav rov mus saum ntuj, Nws tau qhia rau cov timthawj uas Nws tau xaiv cia lawm los ntawm Vaj Ntsujplig tus Dawbhuv lub hwjchim” (Tes Haujlwm 1:1,2). Tiamsis cov tubtxib tej lus tim khawv no tsuas yog ib qho ntawm ob qho uas pab txhawb thiab ua kom peb txoj kev ntseeg ruaj khov xwb. “Peb hajyam ciasiab rau tej uas cov xibhwb cev Vajtswv lus tau qhia tseg lawm” (2 Petus 1:19). Peb muaj tej lus faj lem uas twb muaj tiav lawm.
Tej lus faj lem tshaj tawm thiab hais tseg ua ntej. Vim li no thiaj muaj ib lo lus hais tias: cov cev Vajtswv lus tshaj tawm tej lus, thiab cov cev Vajtswv lus hais tseg tej yam uas yuav los. Thaum tej lus faj lem tshaj tawm, cov lus ntawd ruaj khov li pob zeb.1 Nws puag tau tej lus tseeb loj loj txog tibneeg txoj kev txhaum thiab Vajtswv txoj kev hlub. Tiamsis thaum tej lus faj lem hais tseg ua ntej, cov lus ntawd tseem tsis tau tiav, txawm yog nws tseem ruaj khov ib yam nkaus. Tej lus faj lem yuav tsum muaj tiav. Ua ntej Yexus yug los, nws lub neej thiab nws tes haujlwm tseem “tsis tau los txog.” Rau cov cev Vajtswv lus, qhov uas lawv ntseeg tias Vajtswv txoj kev hlub, uas tseem tsis tau qhia tshwm tag nrho, yeej muaj tseeb npaum li Vajtswv yeej muaj tiag, twb txaus lawm.
Tiamsis tsis hais Mauxes, Yaxayas, lossis Daviv, puavleej tsis tau pom tag nrho. Thaum cov txivneej no faj lem txog tus Cawmseej uas tseem tsis tau los, lawv txoj kev ntseeg nrhiav cuag mus rau pem hauv ntej. Cov cev Vajtswv lus xav pom thiab xav hnov lawv tus Cawmseej thaum nws qhia tshwm tag nrho. Vajtswv siv nws txoj kev txawj ntse, nws tsis tau muab tej uas lawv xav tau ntawd rau lawv. Qhov no puas yog hais tias cov cev Vajtswv lus tej lus tsuas yog lam hais ntxhov ntxhov, tsis muaj qab hau? Tsis yog li. Mauxes, Yaxayas, Daviv, thiab lwm cov cev Vajtswv lus, tsis yog cov neeg uas lam xuas lam nrhiav tsis paub kev. Khetos tus Ntsujplig ua haujlwm hauv lawv. Cov cev Vajtswv lus hauv Phau Qub “ua tibzoo tshawbfawb thiab nrhiav… Lawv niajhnub ua tibzoo saib seb lub sijhawm yog thaum twg thiab yuav tshwmsim licas. No yog Khetos tus Ntsujplig uas nyob hauv lawv lub siab qhia rau lawv” (1 Petus 1:10,11).
Vajtswv tej lus faj lem tsis yog zoo li tus neeg qhia txog huab cua uas twv tias tag kis ntuj yuav zoo li cas xwb. Cov cev Vajtswv lus tej lus muaj ib txoj kev yooj yim los ntsuam xyuas. Txoj kev ntawd nyob hauv 2 Kevcai 18:14-22, tshwj xeeb yog nqe 21 thiab 22. Yog tus cev Vajtswv lus hais tseg ua ntej tseeb, ces yog Vajtswv hais. Tiamsis yog muaj ib tug hais lus siv Tus Tswv lub npe, thiab tej lus ntawd tsis muaj tiav, ces Vajtswv tsis nrog tus cev lus ntawd nyob, thiab tsis txhob ntseeg nws tej lus. Ntau xyoo los Vajtswv muab tej yam uas yuav los txog sib dhos ua ib daim duab, ib zaj lus faj lem dhau ib zaj. Thaum kawg muaj txaus lawm, thaum Yexus los txog, cov neeg uas muaj kev ntseeg thiaj paub tias nws yog leej twg.
Yexus nws tus kheej los yog ib tug cev Vajtswv lus thiab. Tiamsis vim nws yog Tus Cev Vajtswv Lus, nws thiaj txawv lwm tus. Nws tshaj tawm ib yam li lawv. Tiamsis nws txawv lawv, rau qhov nws ua kom tej lus ntawd muaj tiav. Yexus paub tias nws yog leej twg thiab paub tias nws los ua dabtsi. Tus uas sau ntawv rau cov Henplais qhia rau peb tias, “thaum Khetos yuav los rau hauv ntiajteb no, Nws thiaj hais rau Vajtswv hais tias… ‘Au Vajtswv, kuv nyob ntawm no, Kuv yuav ua rawsli Koj siab nyiam, raws nraim li tej lus uas tau sau hais txog Kuv hauv phau Kevcai’” (Henplais 10:5,7; muab los ntawm Ntawv Nkauj 40:6-8). Nws yog Vajtswv uas los ua neeg muaj cev nqaij daim tawv. Nws yog tus tim khawv uas zoo kawg nkaus, los qhia Vajtswv txoj kev hlub uas zoo kawg nkaus. Nws paub tias nws yog Tus uas cov cev Vajtswv lus tos ntsoov. Yexus hais tias, “Nej tsis txhob xav tias Kuv los rhuav Mauxes txoj Kevcai thiab rhuav cov xibhwb cev Vajtswv lus tej lus qhia. Kuv yeej tsis los rhuav tej lus ntawd li, tiamsis yog Kuv los ua tej ntawd kom tiav” (Mathais 5:17). Yexus xav kom lub ntiajteb paub tias nws yog tus uas ua pov thawj rau txhua yam uas cov cev Vajtswv lus tau sau tseg. Thaum mus rau Emaxus, Yexus “qhia txog tej uas Vajtswv tej Lus tau hais txog Nws tuskheej” (Lukas 24:27). Yexus pib ntawm Mauxes thiab piav mus txog txhua tus cev Vajtswv lus. Nws muaj sijhawm txaus ua li ntawd. Txoj kev xya mais txij Yeluxalees mus rau Emaxus tej zaum siv li ob peb teev. Hnub Yexus Sawv Rov Los (Easter) tsaus ntuj, Yexus ceeb toom nws cov thwjtim uas nyob ze nws tias “txhua yam uas sau txog Kuv nyob rau hauv Mauxes tej Kevcai, hauv tej uas cov xibhwb cev Vajtswv lus tau sau tseg, thiab hauv phau Ntawv Nkauj, yeej yuavtsum tiav xwb” (Lukas 24:44). Ua ntej ntawd nws twb hais ruaj ruaj tias, “Kuv qhia tseeb rau nej hais tias, thaum twg uas lub ntuj thiab lub ntiajteb tseem muaj nyob, ces txawm yog tus nyuag tsiajntawv uas me dua ntais, lossis ib nyuag tee ntawm tus cwjmem los yeej yuav tsis poob ntawm txoj Kevcai, mus txog thaum txhua yam tiav huvsi” (Mathais 5:18).
Cov thwjtim puas yooj yim muab tej lus faj lem thiab qhov uas muaj tiav los sib dhos? Tsis yog tam sim ntawd! Yexus cem nws cov thwjtim tias, “uacas neb tsis ntseeg tej uas cov xibhwb cev Vajtswv lus tau qhia tseg lawm!” (Lukas 24:25). Ib yam li cov cev Vajtswv lus, cov tubtxib los yuav tsum tau Khetos tus Ntsujplig qhib lawv lub siab. Tiamsis thaum lawv pom tias tej lus faj lem thiab peb tus Tswv Yexus Khetos sib txuas li cas lawm, qhov uas tej lus faj lem muaj tiav ntawd tau los ua ib qho tseem ceeb thiab muaj zog heev hauv cov tubtxib tej lus qhia. Povlauj uas yog tubtxib sau tias: “Txhua yam uas tau muab sau rau hauv Vajtswv tej Lus yog sau los qhia peb, kom peb muaj kev ciasiab los ntawm kev ua siabntev thiab muaj kev txhawbzog uas yog Vajtswv tej Lus tau qhia rau peb” (Loos 15:4). Petus pom tias tej lus faj lem uas muaj tiav lawm zoo li “lub teeb uas ci hauv qhov tsausntuj” (2 Petus 1:19).
Phau Tshiab muaj ntau qhov uas muab Phau Qub tej lus los hais thiab muab los piv, uas coj Yexus thiab tej lus faj lem los sib txuas. Cov tubtxib siv Phau Qub tsis zoo ib yam txhua zaus. Mathais thiab lwm cov sau Txoj Moo Zoo taw qhia txog tej lus faj lem thiab qhov uas muaj tiav ntau kaum zaus. Lawv siv tej lus qhib xws li “tej lus uas tus cev Vajtswv lus tau hais thiaj muaj tiav” lossis “rau qhov muaj lus sau tseg tias.” Tom qab ntawd lawv muab Phau Qub tej lus los hais raws nraim. Hauv Txoj Moo Zoo thiab Tes Haujlwm muaj ntau tshaj plaub caug zaus li no. Petus thiab Yauhas muab Ntawv Nkauj 118:22 los hais hauv Tes Haujlwm 4:11 tias, “Lub Pobzeb uas cov neeg ua tsev muab xyeeb tseg lawm, nimno tau dhau los ua lub uas tseemceeb tshaj txhua lub lawm.” Lawv hais li no kom cov thawjcoj hauv lub rooj txiav txim (Sanhedrin) nkag siab zoo tias cov neeg Yudais tau ua dabtsi, thiab Vajtswv tau muab qhov ntawd ua li cas. Hauv Tes Haujlwm 7, Xatefas siv tej keeb kwm hauv Phau Qub los tiv thaiv nws tus kheej, thaum luag liam tias nws tawm tsam Txoj Cai thiab Lub Tuam Tsev. Filis, uas yog ib tug pab haujlwm hauv pawgntseeg (deacon) nrog Xatefas, piav Yaxayas 53 rau tus nom Esiyopia, thiab qhia tias zaj ntawd hais txog Khetos (Tes Haujlwm 8:32,33). Tsis yog muab tej lus los hais raws nraim xwb, Phau Tshiab kuj siv Phau Qub tej lo lus thiab tej kab lus ib yam nkaus thiab. Ib qho piv txwv zoo yog tej lus uas hais saum ntuj los thaum Yexus hloov ci ntsa iab saum roob (Mathais 17:5). “Tus no yog Kuv tus Tub uas Kuv hlub” yog muab los ntawm Ntawv Nkauj 2:7; “Kuv txaussiab rau Nws heev” yog muab los ntawm Yaxayas 42:1; thiab cov lus kawg, “nej ciali mloog Nws lus,” yog muab los ntawm 2 Kevcai 18:15.
Ho peb ne, peb cov uas nyob nruab nrab ntawm Yexus thawj zaug los thiab zaum ob uas nws yuav rov los? Peb muaj cov tubtxib tej lus uas yog Vajtswv Txojlus. Tej lus ntawd ua tim khawv ruaj khov, tsis muaj leej twg tawm tsam tau, txog Yexus uas yeej nyob hauv keeb kwm tiag. Peb txoj kev ntseeg yug los ntawm Vajtswv Txojlus. Txhua zaus peb hnov Vajtswv Phau Ntawv ua tim khawv txog peb tus Tswv txoj kev yug, kev tuag, kev sawv hauv qhov tuag rov los, thiab kev nce mus saum ntuj, peb txoj kev ntseeg kuj muaj zog zuj zus. Peb ntseeg, txawm yog Yexus tsis nrog peb nyob hauv lub cev nqaij daim tawv ib yam li nws tau nrog nws cov thwjtim nyob thaum ub. Vim li cas peb thiaj ntseeg? Vim Khetos tus Ntsujplig ua rau peb paub tseeb tias Yexus tau ua neej, tuag, thiab sawv rov los rau peb.
Tej zaum muaj qee leej yuav hais tias, muaj lwm tus uas hais tias lawv tus kheej los muaj ib txoj haujlwm ntawm sab ntsujplig thiab. Lawv los yog cov neeg uas nyob hauv keeb kwm tiag thiab! Ho Gautama Buddha thiab Mohammed ne? Ho Zoroaster thiab Confucius ne? Ho Joseph Smith thiab David Koresh ne? Tej kev ntseeg uas tsis yog kev ntseeg Yexus rub neeg lub siab los ntawm tej neeg txawv txawv uas tshwm los qee lub sijhawm hauv keeb kwm. Lawv rub neeg los ntawm cov neeg ntawd tej kev coj zoo, lawv tus cwj pwm uas neeg nyiam, lawv txoj kev txawj ntse, lossis lawv lub siab uas ncaj ncees heev. Kev ntseeg Yexus txawv lawm. Nws yog Vajtswv tseeb qhia nws tus kheej tseeb tiag, los ntawm ib tug neeg tseeb. Txij thaum pib keeb kwm los, cov neeg uas Vajtswv tshoov siab tau hais tseg ua ntej tias tus neeg no yuav los. Peb tus Tswv Yexus Khetos tsis muaj leej twg zoo li nws. Nws yog Vajtswv Txojlus uas los yug ua neeg, raws li tshooj ib hauv Yauhas phau Txoj Moo Zoo hais. Tej kev ntseeg uas tibneeg tsim piav Vajtswv siv tibneeg tej lus thiab tibneeg tus nplaig hais. Tsuas yog Vajtswv tib leeg thiaj piav tau nws tus kheej. Nws yog tus “KUV YOG TUS UAS KUV YOG” hauv Khiav Dim 3:14. Tej lus faj lem txog Vajtswv Txojlus uas los yug ua neeg npaj kev rau Yexus lub neej uas tsis muaj leej twg zoo li. Cov tubtxib tej lus tim khawv kaw qhov rooj nruj nreem, tsis pub muaj kev ua xyem xyav tias nws tsis yog li ntawd. “Peb hajyam ciasiab rau tej uas cov xibhwb cev Vajtswv lus tau qhia tseg lawm,” thiab Petus ntuas tias, “Nej ua tibzoo khaws tej lus ntawd cia rau hauv nej lub siab, rauqhov tej lus ntawd zoo li lub teeb uas ci hauv qhov tsausntuj” (2 Petus 1:19).
Tiamsis tam sim no muaj ib lo lus nug tshwm los: peb yuav ua tib zoo mloog cov cev Vajtswv lus li cas thaum lawv hais txog peb tus Tswv Yexus Khetos? Peb yuav ua li cas kom lub teeb ntawm cov cev Vajtswv lus tej lus tseeb ci mus tas li? Vim peb tus yam ntxwv txhaum pheej tawm tsam Khetos tus Ntsujplig uas nyob hauv peb, peb yuav nug tau ib lo lus nug uas zoo dua: Peb yuav ua li cas kom peb tsis txhob tua tej lus faj lem lub teeb kom tuag?
Yog peb tsis quav ntsej tias cov cev Vajtswv lus thiab cov tubtxib sib txuas li cas, peb yuav tua tej lus faj lem lub teeb kom tuag. Vajtswv Phau Ntawv yog ib ke xwb. Ib yam li ob lub qhov muag ntawm peb lub taub hau, ob phau ntawv (Phau Qub thiab Phau Tshiab) puavleej pom Khetos. Ib phau hais tseg ua ntej. Ib phau qhia tias muaj tiav lawm. Ob phau ua ke pab kom peb pom tob thiab pom tseeb ntawm sab ntsujplig. Phau Qub tej lus faj lem zoo li tej xov uas ntos ua ib daim ntaub loj, lossis zoo li tej tee xim uas tus kws kos duab kos rau ntawm nws daim ntaub. Yog koj muab koj lub qhov ntswg los txuas ze ze rau daim duab, koj yuav pom tsis tseeb. Tiamsis yog koj sawv deb me ntsis, koj yuav pom daim duab meej thiab zoo nkauj kawg li. Thaum peb sawv deb me ntsis thiab ua tib zoo saib ob qho, tej lus faj lem thiab qhov uas muaj tiav, peb yuav koom tau nrog tus cev Vajtswv lus Yaxayas thiab tus tubtxib Povlauj hais tias, “Cov uas tsis tau muaj leejtwg qhia txog Khetos zaj rau lawv li, lawv yuav pom; thiab cov uas tsis tau hnov dua li, los lawv yuav totaub” (Loos 15:21; Yaxayas 52:15).
Lwm txoj kev uas tua tau tej lus faj lem lub teeb kom tuag, yog siv Phau Qub los txhais Phau Tshiab, es tsis yog siv Phau Tshiab los txhais Phau Qub. Peb paub tias peb ob lub qhov muag muaj ib lub uas muaj zog dua. Vajtswv Phau Ntawv los zoo li ntawd thiab. Txog kev khi lus uas Vajtswv tau khi nrog cov Yixalayees saum Roob Xinai, Phau Tshiab hais tias, “Khetos yog tus uas ua rau txoj Kevcai ntawd xaus lawm, kom txhua tus uas ntseeg thiaj tau ua neeg ncajncees” (Loos 10:4). Qhov tseem ceeb tshaj plaws yog qhov uas Vajtswv tsis suav txim rau cov neeg txhaum los ntawm kev ntseeg, tsis yog los ntawm tej haujlwm uas lawv ua. Zaj dab neeg hauv Phau Qub txog cov Yixalayees uas tsis ncaj rau Vajtswv yog ib qho pov thawj loj kawg nkaus tias tibneeg ua tsis tau raws li lawv cog lus tias yuav ncaj rau Vajtswv. Yexus tsis tau los ua ib tug tshiab uas muab kevcai rau neeg, thiab muab tibneeg rov qab tso rau hauv tus quab ntxiv dua. Tiamsis nws los ua tib tug neeg hauv tag nrho keeb kwm uas dawbhuv tau thiab nyob dawbhuv mus li. Nws ua li no kom Vajtswv muab nws Leej Tub txoj kev ncaj ncees pub dawb rau txhua tus. Cov cev Vajtswv lus tej lus zoo li lub thav duab zoo nkauj uas puag ib daim duab zoo nkauj ntawm tus Cawmseej. Tej lus ntawd zoo li lub nplhaib zoo nkauj uas tuav lub pob zeb ci ntsa iab, uas yog Khetos lub neej uas zoo kawg nkaus.
Vajtswv Phau Ntawv nws tus kheej muab ib qho piv txwv rau peb. Phau Qub yog tus duab ntxoov ntxoo, tiamsis Phau Tshiab yog yam tseeb tiag. Povlauj hais li no hauv Kaulauxais 2:17, thaum nws piav txog tej kevcai hauv Phau Qub: “Txhua yam ntawd tsuas yog ib tug duab ntxoovntxoo uas qhia txog tej uas yuav muaj tshwm los rau yav tomntej xwb, qhov tseeb tiag-tiag ces yog Khetos.”2 Tus uas sau ntawv rau cov Henplais (10:1) hais txog kev tua tsiaj fij hauv Phau Qub, raws li Vajtswv tau hais kom Mauxes qhia. Kev tua tsiaj fij li ntawd “tsuas yog tus duab ntawm tej yam zoo uas tseem yuav los tomntej no xwb, nws tsis yog tej tseeb tiag-tiag.”3
Phau Qub tej lus tseeb nthuav tawm tuaj hauv Phau Tshiab. Cov cev Vajtswv lus tej lus zoo li tej paj uas tseem tsis tau tawg. Lub paj tag nrho twb nyob hauv lub paj uas tseem kaw ntawd lawm, tiamsis qhov tseeb tseem qhwv nruj thiab zais ib nrab. Qhov tseeb tsis tau pom tag nrho thiab tsis tau paub txog nws tus nqi tag nrho, mus txog thaum lub paj tawg. Yexus yog lub paj uas tawg lawm.
Lwm txoj kev uas ua rau cov cev Vajtswv lus tej lus tim khawv tsis muaj zog, yog kho lossis hloov Vajtswv Phau Ntawv tej lus. Vajtswv Txojlus yog lo lus kawg. Tus thawj thiab tus kawg uas sau Vajtswv Phau Ntawv, uas yog Mauxes (2 Kevcai 4:2; 12:32) thiab Yauhas (Tshwmsim 22:18,19), ceeb toom hnyav heev kom tsis txhob kho lossis hloov Vajtswv Txojlus. Peb yuav tsum tsis txhob nrhiav ib yam dabtsi txog Khetos hauv cov cev Vajtswv lus tej lus uas ntxiv rau tej uas cov tubtxib twb qhia meej lawm. Peb los yuav tsum tsis txhob rho tawm ntawm cov cev Vajtswv lus tej kev nkag siab tag nrho uas Vajtswv tshoov rau lawv. Lawv tau muaj tej kev nkag siab ntawd txog Khetos zaj zais cia, los ntawm Vajntsujplig Dawbhuv txoj kev coj.
Phau Qub muaj npaum li cas uas yog lus faj lem? Puas yog tag nrho? Feem ntau? Tsuas yog qee qhov? Lossis tsuas yog tej nqe uas Phau Tshiab qhia meej tias yog lus faj lem xwb? Peb teb lo lus nug no li cas yuav muaj feem rau qhov uas peb txhais Vajtswv Phau Ntawv.
Povlauj hais txog Vajtswv lub tsev tias, “Vajtswv tsa nej rau saum lub quatsev uas cov timthawj thiab cov xibhwb cev Vajtswv lus twb ncaws cia lawm. Tus ncej zeb uas txheem lub tsev ntawd yog Yexus Khetos ntag” (Efexaus 2:20). Li no Povlauj qhia tias muaj ob pab neeg sau ntawv uas tau tsim peb txoj kev ntseeg lub hauv paus. Cov tubtxib yog cov tim khawv. Tiamsis cov cev Vajtswv lus los yog cov tim khawv thiab. Cov tubtxib paub tias tej lus faj lem tsis yog tsuas nyob hauv kaum rau tus cev Vajtswv lus uas sau ntawv (txij Yaxayas mus txog Malakis) xwb, uas peb pheej xav txog thaum hais txog lus faj lem. Tus uas sau ntawv rau cov Henplais hais tias “Mauxes yog ib tug tubtxib uas ncajncees nyob rau hauv Vajtswv tsev neeg, thiab nws ua timkhawv txog tej uas Vajtswv yuav hais nyob rau yav tomntej” (Henplais 3:5). Tus tubtxib Petus hais tias “Txhua tus xibhwb cev Vajtswv lus thaum ub uas yog suav txij Xamuyees los, puavleej hais txog tej no ib yam nkaus… Nej yog cov xibhwb cev Vajtswv lus tej xeebntxwv…” (Tes Haujlwm 3:24,25). Petus hais txog Daviv tias, “Thaum ub nws yog ib tug xibhwb cev Vajtswv lus. Nws paub tias Vajtswv twb coglus rau nws hais tias Vajtswv yuav tsa nws ib tug xeebntxwv los ua vajntxwv ib yam li nws. Daviv twb paub tej uas Vajtswv yuav ua yav tomntej lawm, yogli ntawd nws thiaj hais txog qhov uas tus Mexiyas sawv hauv qhovtuag rovqab los…” (Tes Haujlwm 2:30,31). Mauxes, Xamuyees, thiab Daviv yog cov uas sawv cev zoo rau cov txivneej ntawm Vajtswv uas tau hais lus hauv peb feem ntawm Phau Vajtswv Txojlus Henplais, uas yog Txoj Cai, Cov Cev Vajtswv Lus, thiab Cov Ntawv Sau (the Writings).
Yog peb hais tias Phau Qub tag nrho yog lus faj lem, puas yog hais dhau lawm? Phau Qub peb caug cuaj phau ntawv puas tsis muaj keeb kwm, zaj neeg lub neej, tej lus qhia txog kev coj ncaj ncees, tej npau suav, tej kev sib tham, thiab lwm yam ntau ntxiv? Muaj tiag. Tej yam uas yog tibneeg lub neej no hais tseg ua ntej txog Yexus lub neej tibneeg tag nrho. Tshwj xeeb yog tej yam uas tsis tau sau tseg, uas tus tubtxib Yauhas qhia peb tias yuav sau tau ntau phau ntawv puv nkaus lub ntiajteb (Yauhas 21:25). Peb tuav ruaj tias “Vajtswv tus yamntxwv yeej muaj nyob tagnrho rau hauv Khetos uas tau los yug ua neeg” (Kaulauxais 2:9). Dua li no, peb ntseeg tus tubtxib Povlauj thaum nws hais tias “Vajtswv twb pub rau nej los muaj lub neej puvnpo koomxeeb nrog Yexus Khetos lawm” (Kaulauxais 2:10). Tsis yog, tsis yog hais dhau thaum peb hais tias txhua feem ntawm Vajtswv Phau Ntawv uas Vajtswv tshoov siab sau puavleej taw qhia rau Khetos ib txoj kev twg. Thiab los ntawm Vajtswv Txojlus, tsis hais Phau Qub thiab Phau Tshiab, peb txais tau txhua yam puv npo uas Vajtswv cog lus tseg thiab xav kom peb muaj hauv Khetos. Peb muaj tej lus txhawb siab no: “Kavtsij rausiab ua rawsli Txojlus tseeb uas koj tau kawm thiab ntseeg ruaj lawm… koj yeej paub Vajtswv tej Lus lawm. Txojlus ntawd muaj peevxwm pab tau kom koj muaj tswvyim totaub txog txoj kev cawmdim uas los ntawm kev ntseeg Yexus Khetos” (2 Timautes 3:14,15). Luvtaws sau hauv nws phau ntawv piav txog 2 Xamuyees 23:1-5 tias:
Peb cov ntseeg Yexus paub Vajtswv Phau Ntawv lub ntsiab thiab nws qhov tseem ceeb, vim peb muaj Phau Tshiab, uas yog Yexus Khetos. Nws yog tus uas Vajtswv cog lus tseg hauv Phau Qub, thiab tom qab ntawd nws tau los tshwm, thiab nws coj Vajtswv Phau Ntawv lub teeb thiab lub ntsiab tseeb nrog nws los… Rau qhov qhov ntawd yog qhov tseem ceeb tshaj plaws uas txhua yam nyob ntawm. Leej twg tsis muaj lossis tsis xav tau Tus Txivneej no tiag tiag, uas hu ua Yexus Khetos, Vajtswv Leej Tub, uas peb cov ntseeg Yexus tshaj tawm, tus ntawd yuav tsum tsis txhob kov Vajtswv Phau Ntawv—kuv qhuab qhia li ntawd. Nws yeej yuav poob tas tsis tau dabtsi li. Nws kawm ntau npaum li cas, nws yuav dig muag thiab ruam zuj zus npaum li ntawd, txawm nws yog neeg Yudais, neeg Tartar, neeg Turk, neeg ntseeg Yexus, lossis txawm nws xav hu nws tus kheej ua dabtsi los xij.4
Tsis tas yuav kom txhua feem ntawm Phau Qub yog lus faj lem npaum ib yam nkaus. Qee yam uas cov cev Vajtswv lus hais yuav ci ntsa iab zoo li lub teeb tshawb loj. Qee yam tsuas yuav tso ib tug duab ntxoov ntxoo tsaus tsaus xwb. Cov cev Vajtswv lus tej feem uas lawv pab zoo ib yam li cov tswv cuab uas ua ke ua pawgntseeg, uas yog Khetos lub cev. Txhua tus tswv cuab yog ib feem ntawm lub cev, tiamsis tsis yog txhua tus yog qhov muag lossis pob ntseg. Qee tus tswv cuab ua tej haujlwm me dua, tiamsis tseem tseem ceeb thiab. Lub thav duab uas Phau Qub muab Khetos tso rau muaj ntau lub ces kaum. Lub nplhaib uas tuav lub pob zeb muaj ntau sab. Lub paj uas tseem tsis tau tawg muaj ntau daim nplooj paj. Tus duab ntxoov ntxoo muaj ntau ntug.
Qhov zoo tshaj yog pib ntawm tej nqe uas Phau Tshiab qhia tias yog tej lus faj lem uas muaj tiav lawm. Tej nqe no yog tej teeb tshawb uas ci ntsa iab. Lawv yog tej teeb uas pab peb kawm paub ua tib zoo tshawb Phau Qub tej seem uas tseem tshuav. Tej lus faj lem uas Phau Tshiab qhia meej lawm qhia rau peb pom Vajntsujplig Dawbhuv ua haujlwm ua tus uas txhais lus. Muaj ib yam peb yuav pom tam sim ntawd. Feem ntau ntawm tej nqe uas muab los hais yog hais txog Yexus tus kheej thiab nws tes haujlwm. Qee zaus peb nkag siab tam sim ntawd tias tej lus faj lem thiab qhov uas muaj tiav sib txuas li cas. Qee zaus Vajntsujplig Dawbhuv txhais tsis zoo li peb xav. Qhov no qhia meej tias vim li cas cov cev Vajtswv lus yuav tsum tau ua tib zoo tshawb lawv tej lus faj lem.
Tej lus faj lem uas muab los hais hauv Phau Tshiab kov txhua yam txog tus Cawmseej: xws li Yexus yog leej twg, Yexus los ua dabtsi, nws yuav tshwm qhov twg, Vajtswv txoj kev npaj yuav muaj tiav thaum twg thiab li cas, thiab vim li cas Yexus thiaj tseem ceeb heev. Ob peb qho piv txwv yuav qhia tau meej. Raws li Daviv hais, Yexus yog Tus Tswv Vajtswv (Ntawv Nkauj 110:1; Mathais 22:44) thiab yog tibneeg tseeb (Ntawv Nkauj 8:4-6; Henplais 2:6-8). Tiamsis raws li Yaxayas hais, nws tsis muaj kev txhaum (Yaxayas 53:9; 1 Petus 2:22). Yexus yuav ua nws tes haujlwm hauv Kalilais, raws li Yaxayas tau hais (Yaxayas 9:1,2; Mathais 4:15-16).5 Tiamsis raws li Xekhaliyas hais, tus Cawmseej yuav tshwm hauv Yeluxalees (Xekhaliyas 13:7; Mathais 26:31). Yexus los qhia tibneeg txog Vajtswv tej kev (Ntawv Nkauj 78:2; Mathais 13:35). Nws los ris tibneeg tej kev qaug zog thiab tej mob (Yaxayas 53:4; Mathais 8:17). Thiab nws los kho lawv tej qhov txhab, raws li Yaxayas tau hais tseg (Yaxayas 53:5; 1 Petus 2:24). Raws li Xekhaliyas hais, nws cov thwjtim yuav khiav tso nws tseg (Xekhaliyas 13:7; Mathais 26:31), thiab tso nws rau nws cov yeeb ncuab chob (Xekhaliyas 12:10; Yauhas 19:37). Nws yuav raug dai saum ib tsob ntoo, raug foom tsis zoo (2 Kevcai 21:23; Kalatias 3:13).6 Txawm li ntawd los, nws lub cev yuav tsis muaj ib tug pob txha twg lov (Ntawv Nkauj 34:20; Yauhas 19:36),7 thiab nws lub cev yuav tsis lwj hauv qhov ntxa (Ntawv Nkauj 16:10; Tes Haujlwm 2:31). Tiamsis nws yuav zaum hauv lub koob meej ntawm Vajtswv sab tes xis (Ntawv Nkauj 110:1; Tes Haujlwm 2:34). Txoj kev cawm dim yuav tshwm los rau hnub kawg, thiab Vajntsujplig Dawbhuv yuav nchuav los rau neeg (Yau-ees 2:28-32; Tes Haujlwm 2:17-21). Ces Vajntsujplig yuav nchuav los ntawm kev tshaj tawm Vajtswv Txojlus, raws li Yaxayas hais (Yaxayas 61:1,2; Lukas 4:18,19). Ho vim li cas thiaj nchuav Vajntsujplig los? “Cov xibhwb uas cev Vajtswv lus puavleej hais txog Nws hais tias txhua tus uas ntseeg Nws, Vajtswv yuav zam lawv lub txim los ntawm Nws lub npe uas muaj hwjchim” (Tes Haujlwm 10:43).
Thaum peb kawm tag tej lus faj lem uas Phau Tshiab qhia meej tias hais txog Yexus lawm, peb mam li los sawv ntawm cov cev Vajtswv lus ib sab, uas “ua tibzoo tshawbfawb thiab nrhiav… Lawv niajhnub ua tibzoo saib seb lub sijhawm yog thaum twg thiab yuav tshwmsim licas. No yog Khetos tus Ntsujplig uas nyob hauv lawv lub siab qhia rau lawv” (1 Petus 1:10,11). Hauv ib daim ntawv luv luv li no, peb tsuas muab tau ib co piv txwv ntawm tej uas peb yuav nrhiav tau xwb. Peb yuav siv Cov Tubtxib Tej Lus Ntseeg ntu ob tej lus. Ntu no yog cov tubtxib tej lus qhia txog Yexus uas muab los sau ua luv luv. Ib sab ntawm Tej Lus Ntseeg cov lo lus thiab kab lus uas piav txog Yexus, peb yuav sau Phau Qub tej ntsiab lus uas tau hais tseg ua ntej txog Phau Tshiab tej lus tseeb tag nrho.
Peb ntseeg Yexus. Yexus yog lub npe tshwj xeeb uas Vajtswv xaiv rau Maivliag tus tub (Lukas 1:31).8 Lub npe no txhais tias “Tus Tswv cawm dim.” Phau Qub yog ib zaj dab neeg ntev txog tej zaus uas Tus Tswv tau cawm. Nau-es thiab nws tsev neeg dim hauv lub nkoj loj (Chivkeeb 6-9). Yakhauj cov xeeb ntxwv raug coj hla Hiavtxwv Liab (Khiav Dim 14). Cov Yixalayees raug nqa zoo li nyob saum dav tis mus rau Vajtswv lub roob (Khiav Dim 19:4). Nws coj lawv mus rau lub tebchaws uas Vajtswv cog lus tseg, ib yam li tus tswv yug yaj coj nws tej yaj (Ntawv Nkauj 78:52-55). Npala-as tus kws ua khawv koob ua tsis tau tiav txoj haujlwm uas nws yuav foom Vajtswv haiv neeg (Teev Npe 22-24). Yausuas nyob ntawm Ayaloos thaum lub hnub nres tsis txav (Yausuas 10), thiab thaum nws hais lus sib ncaim nrog cov Yixalayees, nws nco txog tej zaus uas Vajtswv tau cawm yav tas los (Yausuas 24).9 Kide-oos yeej ntawm Mauleh nrog ib pab neeg me me xwb (Cov Thawjtswj 7). Xamuyees coj cov Yixalayees rov qab tau zoo ntawm Enpenexes (1 Xamuyees 7). Daviv ntaus Kaulia tuag (1 Xamuyees 17). Exethaws thiab nws haiv neeg dim, thiaj muaj Kevcai Pulis (Purim). Daniyees nyob hauv qhov tsov ntxhuav (Daniyees 6). Thiab cov Yixalayees uas tseem tshuav tau rov qab los rau Xi-oos thaum Exalas thiab Nehemis lub sijhawm.
Peb ntseeg Yexus Khetos. Khetos txhais tias “tus uas raug pleev roj tsa.” Vajtswv hu Yexus los ua kom tiav txhua yam uas cov neeg raug pleev roj tsa hauv Phau Qub tau sim ua tiamsis ua tsis tau. Aloo cov pov thawj tau pab cov Vajtswv haiv neeg tej kev xav tau ntawm sab ntsujplig hauv Silau yuav luag 400 xyoo. Cov pov thawj raug pleev roj tsa los ua kev tua tsiaj fij (Henplais 5:1), los cais tej yam uas huv raws li kevcai ntawm tej yam uas tsis huv (Levis Kevcai 10:10), thiab los qhia cov pejxeem (Levis Kevcai 10:11; Malakis 2:7). Tiamsis cov pov thawj ua tsis tau raws li Vajtswv qhov kev zoo kawg nkaus uas nws xav tau. Cov pov thawj yog cov neeg txhaum. Txij Aloo uas puab tus menyuam nyuj kub (Khiav Dim 32:1-6), mus txog Eli cov tub uas ua qias neeg rau qhov chaw dawbhuv (1 Xamuyees 2:12-17,22,25).10
Vajtswv pleev roj tsa cov vajntxwv los tu lub tebchaws ib yam li tus tswv yug yaj tu nws tej yaj (2 Xamuyees 5:2; 7:7), thiab los saib xyuas Vajtswv tej lus tseeb (2 Kevcai 17:18-20). Qee tus xws li Daviv thiab Xalumoos tau pab cov pejxeem tej kev xav tau ntawm sab ntsujplig. Tiamsis lawv txhua tus puavleej yog neeg tsis muaj zog thiab muaj txhaum. Daviv txoj kev txhaum nrog Npasenpa thiab qhov uas nws tua Uliya, ua rau muaj ntau zaus ntxeev siab uas rhuav lub tebchaws. Txawm Xalumoos txawj ntse npaum li cas los, nws kav tsis zoo thaum nws ua txhaum peb txoj kevcai uas Mauxes (2 Kevcai 7:25) thiab Yausuas (Yausuas 23:7,12) tau txwv tseg. Peb txoj ntawd yog txwv tsis pub yuav cov neeg Khana-as, tsis pub cog lus nrog lawv, thiab tsis pub pe dab pe mlom. Xa-u, cov Yixalayees thawj tug vajntxwv, tua nws tus kheej tuag (1 Xamuyees 31:4). Xedekhiya, Yudas tus vajntxwv kawg, pom luag tua nws cov tub vajntxwv tuag tas, ces luag mam muab nws ob lub qhov muag ua kom dig. Lub sijhawm ntawd Yeluxalees thiab Lub Tuam Tsev tseem kub hnyiab ntsuav (2 Vajntxwv 25:7).
Cov cev Vajtswv lus raug pleev roj tsa los hais qhov tseeb, hais qhov tseeb tag nrho, thiab tsis hais dabtsi tsuas yog qhov tseeb xwb (1 Vajntxwv 17:24; 22:16). Thaum Phau Qub tej xyoo kawg, cov cev Vajtswv lus sawv tseem ceeb tshaj lwm tus. Lawv qhia txog kev txhaum thiab tshaj tawm Vajtswv txoj kev hlub, kom cov Yixalayees uas phem thiab pe dab pe mlom tsis txhob raug Txoj Cai tej lus foom tsis zoo, uas lawv tsim nyog raug kawg li. Tiamsis cov cev Vajtswv lus tsis tau tiv thaiv tau cov Yixalayees kom tsis txhob poob mus rau kev puas tsuaj. Qhov uas cov no, thiab Phau Qub tej “khetos” (cov neeg raug pleev roj tsa) tag nrho ua tsis tau, tau qhia cov Yixalayees kom cia siab tos ib tug Khetos uas zoo dua yuav los.
Peb ntseeg Yexus Khetos, nws tib Leeg Tub… Tus cev Vajtswv lus Hauxeyas hais Vajtswv tej lus tias: “Thaum Yixalayees tseem yog ib tug menyuam yaus, Kuv hlub nws heev, thiab Kuv hu nws tawm hauv tebchaws Iziv los yam li Kuv tus tub. Tiamsis yog Kuv yim hu nws, nws yim khiav deb ntawm Kuv” (Hauxeyas 11:1,2). Tus Tswv xaiv cov Yixalayees tawm hauv txhua haiv neeg los qhia tias nws xav coj tibneeg los ua nws tsev neeg. Los ntawm kev khi lus uas ua saum Roob Xinai, Leej Txiv saum ntuj xaiv cov Yixalayees ua tus tub hlob ntawm txhua haiv neeg (Khiav Dim 4:22; Yelemis 31:9).
Qhov tseeb no rov qab muab los ua dua txhua tiam neeg, los ntawm kev txhiv cov tub hlob (Khiav Dim 13:11-13). Thaum tawm hauv tebchaws Iziv los, lawv txhiv cov xeem tej tub hlob los ntawm kev cais ib tug txivneej ntawm xeem Levis tseg rau ib tug tub hlob. Vim cov Levis tsis txaus, muaj ob peb tug tub hlob yuav tsum tau txhiv nrog tsib sekhee nyiaj (Teev Npe 3:11-13,41). Tej tiam tom qab ntawd lawv tseem siv nyiaj txhiv cov tub hlob mus li.11 Cov Levis tseem yog “tus nqi txhiv” mus txog thaum xaus Phau Qub. Lawv tej haujlwm tshwj xeeb yog ua haujlwm ntawm lub thaj, hlawv tej tsiaj fij, thiab qhia Txoj Cai (2 Kevcai 33:8-10). “Tus tub hlob” los yog ib lo lus uas siv piav txog Mexiyas, tus uas yuav tau txais Daviv lub zwm txwv (Ntawv Nkauj 89:27).
Txawm lub tswv yim txog tus tub hlob muaj zog npaum li cas hauv Phau Qub los, cov Levis thiab cov Yixalayees tsuas ua tau ib qho xwb: lawv tsuas hais tseg ua ntej txog Vajtswv tib Leeg Tub. Cov Yixalayees tsis muaj peev xwm siv ib txoj kev hlub uas zoo kawg nkaus los pauj Leej Txiv txoj kev hlub uas zoo kawg nkaus. Txij thaum pib los, cov Yixalayees twb ua zoo li tus tub uas khiav tawm ntawm nws txiv mus lawm. “Thaum peb cov yawgkoob tseem nyob hauv tebchaws Iziv, lawv tsis totaub Vajtswv tej txujci tseemceeb; lawv tsis ncoqab txog Nws txoj kev hlub uas Nws tau qhia rau lawv, thiab thaum nyob ntawm Hiavtxwv Liab, lawv tau ntxeevsiab rau tus uas muaj Hwjchim Loj Kawg Nkaus” (Ntawv Nkauj 106:7). Cov Thawjtswj tej tshooj thawj qhia peb tias ib tiam dhau ib tiam tau khiav tawm ntawm kev ntseeg. Cov Thawjtswj tshooj 17 txog 19 qhia meej tias cov Levis, uas yog “cov xibfwb” hauv cov Yixalayees, ua tsis tau raws li Vajtswv xav. Tom qab ntawd, kaum xeem ua rau lawv txoj cai ua tub hlob poob ntsej muag, rau qhov lawv pe tej menyuam nyuj (1 Vajntxwv 12:28-30). Qhov no yog tej uas lawv cov yawg koob twb ua saum Roob Xinai ib zaug lawm (Khiav Dim 32:4,8). Ob lub tebchaws Yixalayees thiab Yudas ntseeg dab ntseeg mlom ntau dhau lawm. Lawv muaj tej kevcai, tej tsiaj fij, thiab tej vajtswv ntau heev. Tiamsis cov cev Vajtswv lus cem txoj kev ntseeg no uas yug los ntawm ntau leej txiv. Txoj kev ntseeg no twb ncaim ntawm tib Leeg Txiv txoj kev khi lus mus lawm. Nws tsis muaj leej txiv txoj kev hlub li. Tseeb tiag, Leej Txiv yim nchuav nws txoj kev hlub rau cov Yixalayees, nws “tus tub” uas nws xaiv yim khiav deb ntawm nws mus. Cov Yixalayees uas khiav ntawm Vajtswv ua pov thawj meej tias tibneeg uas muaj kev txhaum ua tsis tau raws li kev khi lus nrog Vajtswv. Qhov uas ua tsis tau no yog lub ntsiab lus ntawm Povlauj tsab ntawv rau cov neeg Loos tej tshooj thawj.
Yexus Khetos, Leej Txiv tib Leeg Tub, yog tib tug neeg uas ua tiav Txoj Cai kom zoo kawg nkaus (Henplais 4:15; Loos 5:17). Nws yog tus tub hlob tiag tiag (Loos 8:29) ntawm txhua yam uas Vajtswv tsim thiab ntawm txhua tus tsiaj txhu (Kaulauxais 1:15,16), thiab yog thawj tug uas sawv hauv qhov tuag rov los (Tshwmsim 1:5). Los ntawm nws tes haujlwm Yexus tsim “Vajtswv cov tub hlob txoj kev sibsau uas lomzem; lawv cov ntawd yog cov uas muaj npe sau cia rau saum ntuj ceebtsheej” (Henplais 12:23). Mathais (2:15) qhia rau peb tias Leej Txiv saum ntuj hu nws thawj tug thiab tib Leeg Tub tawm hauv tebchaws Iziv los, ib yam li nws tau hu cov Yixalayees thaum ub. Leej Tub no ua tau tiav tej uas cov Yixalayees thiab cov Levis ua tsis tau. Yexus yog “lub teeb uas yuav ci mus rau Lwm Haivneeg,” thiab yog tus uas “yuav ua rau Koj haivneeg Yixalayees tau ntsejmuag” (Lukas 2:32).
Nyeem ntxiv hauv Ntu 2 →
Cov lus piav ntxiv
1 Lus Askiv siv lo lus qhia yav tom ntej (future tense) los qhia tej uas tseem tos yuav los. Lus Henplais tsis ua li ntawd. Lus Henplais siv lub tswv yim txog qhov paub tseeb thiab qhov tsis paub tseeb hauv nws tej lo lus qhia kev ua (verbs). Ntawm ob qho no, qhov paub tseeb yog qhov uas nyiam siv los qhia tej lus faj lem.
2 Lo lus Greek σκιά, “tus duab ntxoov ntxoo,” yog tus duab uas tshwm thaum muaj ib yam dabtsi thaiv qhov kaj. Nws tsuas qhia tus duab sab nraud xwb, tsis qhia meej txhua yam. Tiamsis lo lus Greek σῶμα, “qhov tseeb tiag-tiag,” yog lub cev tiag tiag.
3 Ntawm no, lo lus Greek rau “tej tseeb tiag-tiag” yog εἰκών. Nws yog tus duab tseeb tiag nkaus, tsis yog tsuas zoo li xwb.
4 Muab los ntawm Oswald & Robbert, Luther as Interpreter of Scripture (Concordia, 1982), nplooj 121.
5 Yaxayas hais tseg ua ntej tias Mexiyas qhov kaj yuav tshwm hauv Xenpuloo thiab Nathali tebchaws, uas yog Kalilais. Mathais muab Yaxayas tej lus los hais thaum Yexus tsiv ntawm Naxales (hauv Xenpuloo) mus rau Kapena-u (hauv Nathali).
6 Tej lus faj lem kuj hais txog tus ntoo khaublig tias yog ib yam uas cawm tau neeg dim, tsis yog ib yam uas ua rau txaj muag xwb. Mauxes tsa ib tug nab tooj liab rau hauv tiaj suab puam los cawm cov neeg uas yuav tuag (Teev Npe 21:8,9). Yexus muab zaj no los piv rau txoj sia ntev dhawv ibtxhis uas nws pub los ntawm qhov uas nws raug muab ntsia saum ntoo khaublig (Yauhas 3:14,15).
7 Tsis pub ua kom tus menyuam yaj Kevcai Hla Dhau cov pob txha lov (Khiav Dim 12:46; Teev Npe 9:12).
8 Thoob plaws tej xyoo pua ua ntej Yexus yug los, Vajtswv tau los pub lossis hloov neeg tej npe, feem ntau yog thaum muaj tej xwm txheej tseem ceeb hauv zaj keeb kwm ntawm txoj kev cawm dim. Tus Tswv muab npe tshiab rau Anplahas, “txiv ntawm ntau haiv neeg” (Chivkeeb 17:5), rau Xala, “ntxhais huabtais [ntawm cov vajntxwv]” (Chivkeeb 17:15), thiab rau Yakhauj, “tus uas sib ntaus [nrog Vajtswv] thiab yeej” (Chivkeeb 32:28). Phau Qub cov ntseeg coob leej tej npe yog tej kab lus luv luv uas ua tim khawv, piv txwv li Eliyas, “Kuv tus Vajtswv yog TUS TSWV.” Ib tug tubtxib saum ntuj tis npe rau tus uas yuav los ua ntej Yexus tias “Yauhas,” txhais tias “Vajtswv muaj txoj kev hlub” (Lukas 1:13,60).
9 Thaum Yausuas hais lus sib ncaim, nws nug cov Yixalayees seb lawv puas xav ua raws li Vajtswv txoj kev khi lus. Thaum lawv teb tias xav, Yausuas qhia kom lawv nco ntsoov tias lawv yuav ua tau zoo los ntawm Vajtswv txhais tes pab xwb. Yausuas hais txog thaum Vajtswv hu Anplahas tawm ntawm kev pe dab pe mlom, thaum cov Yixalayees dim tawm hauv tebchaws Iziv, thaum Vajtswv thaiv tsis pub Npala-as foom tau, thiab thaum lawv txeeb tau Khana-as tebchaws.
10 Phau Vajtswv Txojlus piav cov thawjcoj raws li qhov tseeb, uas yog ib yam uas lwm lub tebchaws cov thawjcoj thaum ub tsis tshua ua. Qhov uas cov Yixalayees cov thawjcoj ua tsis tau yog muab tso los piv kom pom tseeb tias Yexus, tus uas raug pleev roj tsa uas zoo kawg nkaus, ua tau tiav txhua yam.
11 Raws li Mishna, Berakot, viii, 8, lawv ua qhov no rau hnub thib 40 tom qab ib tug menyuam tub yug los. Maivliag thiab Yauxej tej zaum tau ua raws li kev lig kev cai no thaum lawv coj Yexus mus cuag Vajtswv, Lukas 2:27.

0 Cov Lus Pom