Tsab ntawv

Nws los ua kom tej lus faj lem muaj tiav

Ntu 2 ntawm 2

Xibfwb Dr. John C. Lawrenz

Muab nthuav qhia thawj zaug hauv ib lub rooj sib tham (symposium) ntawm Dr. Martin Luther College, xyoo 1993 · Ntu 1 · Ntu 2

Peb ntseeg Yexus Khetos, nws tib Leeg Tub, yog peb tus Tswv. Tus Vajtswv uas tej lus faj lem hais txog yog tus Vajtswv uas piav nws tus kheej, uas yog tus “KUV YOG TUS UAS KUV YOG.” Vim nws yog li ntawd, nws hais txog nws tus kheej tias, “Kuv, uas yog tus TSWV [Henplais: Yahweh], yog Vajtswv tus uas puvnpo txoj kev tabncuab thiab siabdawb siabzoo, yog tus uas tsis chim sai, yog tus uas muaj kev hlub ruaj-khov thiab ncajncees. Kuv yeej ceev Kuv txoj kev hlub mus txog ntau txheeb tiam neeg, thiab yeej zamtxim rau tej kev phem, kev ntxeevsiab, thiab kev txhaum; tiamsis Kuv yuav tsis tseg cov neeg uas muaj txim” (Khiav Dim 34:6-7). Phau Qub qhia tias yeej muaj tseeb li ntawd. Kev zam txim, txoj sia, thiab txoj kev cawm dim tshwm hauv cov Yixalayees los ntawm Vajtswv txoj kev hlub xwb, txawm yog muaj kev ua tsis tau thiab kev tso Vajtswv tseg nyob txhua qhov. Cov yawg koob tej xeeb ntxwv tau txais lawv qub txeeg qub teg ntawm txoj kev uas neeg tsis tau xav txog. Yiha yug los rau niam txiv uas laus dhau lub hnub nyoog muaj menyuam lawm (Henplais 11:11). Yakhauj yog tus ntxaib yau (Chivkeeb 25:23). Yuda yog tus tub thib plaub (Chivkeeb 29:35) thiab yog ib tug neeg ua neej tsis zoo (Chivkeeb 38). Yuda tus uas yuav tau txais nws qub txeeg yog yug los ntawm ob tug neeg uas yog kwv tij neej tsa nrog ua ke (Chivkeeb 38:30). Hauv ib zaj keeb kwm dhau ib zaj, peb pom lub ntsiab lus soli deo gloria (cia lub koob meej yog Vajtswv tib leeg xwb). Thaum Vajtswv cawm cov Yixalayees tawm hauv tebchaws Iziv, nws ua raws li ib txoj kev npaj uas tsuas yog Vajtswv tib leeg ntseeg xwb. Cov Yixalayees yws, Mauxes tso siab tseg, tiamsis Vajtswv tseem ua mus li (Khiav Dim 5). Ib yam li ntawd, Yausuas thawj zaug yeej loj hauv Khana-as tebchaws, uas yog thaum txeeb lub nroog Yelikhau, nws ua raws li ib txoj kev npaj tua rog uas txawv tej kev txawj ua rog li qub (Yausuas 6). Nws yuav tsum tau tso siab rau Vajtswv ib yam uas tibneeg xav tsis txog. Cov Yixalayees yuav tsum ncig lub nroog ntsiag to ib hnub ib zaug tau rau hnub, thiab hnub xya ncig xya zaus. Ces lawv qw kom lub nroog ntsa loog pob. Txawm li ntawd los, nws yeej ua tau tiag. Lub koob meej uas cov Yixalayees yeej lub nroog Yelikhau yog Tus Tswv li 100%. Lwm zaus “yeej thaum twb yuav swb lawm,” xws li thaum Xenakhelis swb hauv Vajntxwv Hexekhiya lub sijhawm (2 Vajntxwv 19), hais tseg ua ntej txog Vajtswv txoj kev hlub thiab kev txiav txim rau tag nrho lub ntiajteb, uas yog tus duab ntxoov ntxoo ntawm peb tus Tswv Yexus Khetos thawj zaug los thiab zaum ob rov los. Txoj kev cawm dim los ntawm Vajtswv txoj kev hlub xwb yog lub ntsiab lus ntawm Povlauj tej tsab ntawv, tshwj xeeb yog Loos thiab Kalatias.

Thaum cov Yixalayees muab Vajtswv txoj kev hlub thawb tseg, lawv tau txais kev txiav txim. Cia li xav txog cov Yixalayees cov tub rog ntawm Haumas. Tus Tswv txiav txim kom nws haiv neeg taug kev ncig plaub caug xyoo, vim lawv tsis kam nrog Tus Tswv tua rog txeeb Khana-as tebchaws. Thaum lawv hloov siab xav mus tua, lawv swb nyaum heev (Teev Npe 14:44,45). Cia li xav txog qhov uas Eli cov tub saib tsis taus Lub Phij Xab dawbhuv, thiab muab nws siv zoo li ib yam khawv koob kom muaj hmoo (1 Xamuyees 4). Qhov no ua rau qhov chaw dawbhuv thawj zaug hauv Silau raug puas tsuaj (Yelemis 7:12-14). Cia li xav txog thaum Yelemis lub sijhawm, cov Yudas uas tso Vajtswv tseg xav tias Yeluxalees thiab Lub Tuam Tsev yeej yuav tsis muaj leej twg ua puas tau (Yelemis 4:10; 8:11). Thiab cia li xav txog thaum Exekees pom hauv ib zaj yog toog tias Vajtswv lub koob meej tawm ntawm Vajtswv lub tsev mus (Exekees 9:3; 10:18; 11:23).

Peb ntseeg Yexus Khetos… uas xeeb los ntawm Vajntsujplig Dawbhuv, yug los ntawm Maivliag uas yog ib tug nkauj xwb. Nyob hauv lub vaj Edees, kev yug me nyuam twb tshwm los ua lub qhov rooj uas coj mus rau txoj kev cawm dim lawm. Nyob qhov ntawd, Vajtswv cog lus tias nws yuav xaus kev txhaum txoj kev tsim txom, thiab xaus tus uas tsim kev txhaum, los ntawm ib tug poj niam tus xeeb ntxwv. Txoj moo zoo thawj zaug, Chivkeeb 3:15, yog ib nqe uas zoo kawg nkaus. Tus Tswv hais nws tej lus raws li tej yam uas Adas thiab Evas paub zoo hauv lawv lub neej. Yog Tus Tswv siv tej lus xws li Npelehees, Kalvalis, Yauxej lub qhov ntxa, lossis txawm yog lub npe Yexus, ces tej lus no tsuas yog tej suab xwb rau Adas thiab Evas. Tiamsis nab tom thiab tsuj nab taubhau yog tej yam uas Adas yuav ntsib hauv lub ntiajteb uas poob rau hauv kev txhaum lawm. Adas thiab Evas yuav pom tias nab tshuaj lom muaj hwjchim tua tau neeg, tiamsis tsis yog txhua zaus neeg yuav tuag. Tib lub sijhawm ntawd lawv kuj kawm paub tias yog tsuj nab taubhau kom hnyav, tus nab yuav tuag tam sim ntawd thaum nws tabtom nkag mus. Yog li ntawd, Chivkeeb 3:15 zoo li ntau nqe lus faj lem hauv Phau Qub. Vajtswv siv tej lus thiab tej tswvyim uas neeg nyob rau lawv lub sijhawm to taub tau. Nws paub zoo tias thaum tus tiag los txog, cov qhov muag uas muaj kev ntseeg yuav pom nws.

Tau ntau tiam neeg, kev yug me nyuam yog pov thawj uas pom tau tias Vajtswv tej lus cog tseg muaj tseeb. Los ntawm Anplahas tus xeeb ntxwv, txhua haiv neeg hauv ntiajteb yuav tau koob hmoov (Chivkeeb 12:3). Vajtswv hais rau Daviv tias ib tug xeeb ntxwv hauv nws caj ces yuav los hloov Daviv lub siab uas xav ua ib lub tsev pe hawm rau Tus Tswv (2 Xamuyees 7:11-16). Yaxayas tus Ceg (11:1) uas tawm ntawm Yexes lub hauv paus ntoo tuag hauv Yudas yog tus me nyuam txawv kawg nkaus uas Yaxayas hais txog (9:6,7). Nws kuj yog tus nkauj xwb tus tub uas Yaxayas pom nyob deb (7:14). Mikhas hais tias tus me nyuam no yuav yug los ua ib tug me nyuam mos hauv Npelehees (5:2). Vim kev yug me nyuam tseem ceeb heev, nws thiaj yog ib tug poj niam tej koob hmoov siab tshaj plaws. Qhov rov qab, kev tsis muaj me nyuam yog ib lub nra hnyav uas nws yuav tsum ris. Thaum muaj me nyuam yug los, kuj muaj kev cia siab tias tshuaj kho txoj kev tuag twb los ze lawm. Txoj xov kub uas khiav hla tag nrho Phau Qub yog li no: Vajtswv txij thaum ub los twb npaj tseg tias yuav muaj ib Leeg Tub xeeb los cawm tibneeg. Evas ntseeg li ntawd. Yaxayas cog lus li ntawd. Maivliag tau ntsib li ntawd tiag.

Txawm yog Lub Tsev Ntaub, thiab Lub Tuam Tsev uas los hloov nws, los kuj tshaj tawm txog Vajtswv Txojlus los yug ua neeg. Vajtswv nyob txhua qhov chaw, raws li Xalumoos tau hais hauv nws zaj lus thov thaum muab Lub Tuam Tsev fij rau Vajtswv (1 Vajntxwv 8:27). Txawm li ntawd los, Vajtswv hais rau nws haiv neeg tias yuav muaj ib qho chaw uas nws xaiv tseg, thiab qhov chaw ntawd nws yuav qhia nws lub npe rau lawv (2 Kevcai 12:5). Lub Tsev Ntaub ua haujlwm no txij li Mauxes lub sijhawm mus txog thaum Eli tuag. Lub tsev ntaub twb muaj feem nrog Vajtswv tej lus cog tseg txij li thaum Dej Nyab los lawm. Thaum ntawd Nau-es tau faj lem pom yav tom ntej. Nws pom Vajtswv txoj koob hmoov nyob hauv Ses tej tsev ntaub, thiab lwm cov caj ceg tibneeg yuav tau koob hmoov nyob hauv Ses tus duab ntxoov (Chivkeeb 9:27).

Txij li Xalumoos mus txog Khetos, lub chaw dawbhuv yog ib lub tsev ua los ntawm pob zeb, yog Lub Tuam Tsev hauv Yeluxalees. Txawm yog lub tsev ntaub uas txav tau lossis lub tsev uas ruaj ib qho chaw los, lub chaw dawbhuv muaj ib lub tshav puam uas yog chaw ntxuav thiab chaw tua tsiaj fij. Ua ib feem ntawm Vajtswv txoj kev hlub uas nws qhia tag nrho hauv Phau Tshiab, Yexus tsa tej Kevcai Dawbhuv: ib qho yog kev ntxuav, thiab lwm qho yog nws lub cev thiab nws cov ntshav. Yexus muab nws lub cev piv rau lub chaw dawbhuv (Yauhas 2:19-21), thiab cov neeg Yudais foob nws tias nws hais tias nws yuav rhuav Lub Tuam Tsev hauv Yeluxalees (Malakaus 14:58). Hauv nws tshooj ib, tus tubtxib Yauhas hais txog Vajtswv Txojlus uas “tsa tsev ntaub” nyob ib ntus nrog nws haiv neeg (Yauhas 1:14). Thaum Yexus tuag, daim ntaub thaiv hauv Lub Tuam Tsev ntuag ua ob daim. Qhov no qhia tias lub chaw dawbhuv hauv ntiajteb no tsis yog lub cim qhia tias Vajtswv nyob nrog nws haiv neeg lawm (muab Mathais 27:51 thiab Henplais 10:20 los piv).

Peb kuj saib tau tias tej rooj tog hauv lub chaw dawbhuv muaj ntsiab lus puv npo. Hauv Chaw Dawbhuv muaj ib lub teeb thiab ib lub rooj muab ncuav. Yexus hu nws tus kheej tias yog lub ncuav uas pub txoj sia (Yauhas 6:31-35), thiab yog qhov kaj ntawm lub ntiajteb (Yauhas 8:12; 9:5). Lub Phij Xab uas nyob hauv Chaw Dawbhuv Kawg Nkaus muaj peb yam nyob hauv: mana, ob daim txiag zeb, thiab Aloo tus pas nrig (Henplais 9:4). Lub hub mana ua rau peb nco txog Vajtswv txoj kev saib xyuas nws haiv neeg hauv tiaj suabpuam. Ob daim txiag zeb muaj Vajtswv Txojlus sau rau, uas Vajtswv muab rau nws tus cev Vajtswv lus Mauxes. Aloo tus pas nrig nyob qhov ntawd vim Vajtswv tau siv nws los qhia tias Aloo yog tus uas Vajtswv xaiv los fij khoom theej kev txhaum tiag. Yexus yog tus Khetos, yog “Tus uas raug pleev roj tsa.” Yog li ntawd, nws yog tus Vajntxwv uas saib xyuas peb, yog Vajtswv Txojlus uas cev lus faj lem, thiab yog tibneeg tus pov thawj hlob uas zoo kawg nkaus, tus uas muab nws tus kheej fij kom them txaus rau kev txhaum. Lawv muab cov ntshav theej txhoj nchuav rau saum lub hau Phij Xab. Los ntawm Yexus cov ntshav, Vajtswv thiab cov neeg txhaum rov sib haum xeeb (Loos 3:25; 5:10).

Peb ntseeg Yexus Khetos… uas… raug kev txom nyem thaum Pontius Pilaj kav. Tsis muaj ib qho lus faj lem twg piv tau rau tej uas Vajntsujplig Dawbhuv tau qhia rau Yixalayees txog Khetos txoj kev raug txom nyem. Ntawv Nkauj 41 thiab 55 hais txog tus uas ntxeev siab muab nws. Yaxayas 53 piav txog Khetos txoj kev txo hwjchim mus txog qhov tob kawg nkaus thaum nws tuag. Ntawv Nkauj 22 qhia peb tej lus uas Yexus hais tiag thaum nws raug kev txom nyem li ntuj txiag teb tsaus saum ntoo khaublig.

Ntxiv rau tej lus faj lem ncaj qha no, tseem muaj tej duab lus faj lem nplua mias nyob hauv kev tua tsiaj fij. Txhua tus me nyuam yaj, tshis, lossis nyuj uas los ntshav twb qhia ua ntej txog Yexus txoj kev muab nws tus kheej fij. Hauv Phau Qub tej kevcai tua tsiaj fij, Vajtswv txib kom ua ntau yam. Yuav tsum coj tus tsiaj fij mus rau qhov chaw uas Vajtswv xaiv tseg. Thaum muab tes tso rau saum nws, nws thiaj los ua tus sawv cev hloov chaw tus neeg txhaum. Kev fij yuav tsum muaj kev tuag. Nws qhia meej txog kev nchuav ntshav kom theej txhoj. Muaj ib feem raug hluav taws hlawv. Tej yam no muaj ntsiab lus tseem ceeb heev. Yexus, thiab tsuas yog Yexus xwb, yog tus uas Vajtswv xaiv los ua khoom fij. Nws yog tus hloov peb chaw. Tsis muaj dabtsi them tau kev txhaum tsuas yog nws txoj kev tuag xwb. Nws cov ntshav npog peb. Povlauj hais txog Yexus tias, “Vajtswv tau txib Yexus Khetos los tuag theej neeg lub txhoj, kom los ntawm Nws cov ntshav, neeg tej kev txhaum thiaj yuaw raug zam vim lawv ntseeg Nws” (Loos 3:25) thiab “Khetos hlub peb thiab Nws muab Nws txojsia los pub rau peb zooli tej tshuaj tswqab uas muab fij rau Vajtswv uas ua rau Vajtswv txaussiab heev” (Efexaus 5:2).

Tej kev tua tsiaj fij los ntshav hauv Phau Qub tsis tau them tiag rau kev txhaum. Lawv fij rau tej kev txhaum uas tsis txhob txwm ua, yog tej uas cov ntseeg ua thaum lawv qaug zog ib pliag (Levis Kevcai 4:1). Cov ntseeg coj khoom fij tuaj vim lawv xav paub tseeb tias lawv tej kev txhaum vim qaug zog yuav tsis txiav lawv tawm ntawm Vajtswv lossis ntawm Yixalayees lub pawgntseeg.

Phau ntawv Levis Kevcai tshooj 1 txog 7 piav txog plaub yam kev fij los ntshav. Feem ntau lawv coj khoom fij tuaj ua khub. Khoom fij daws kev txhaum lees tias muaj ib qho kev txhaum uas ua rau tus neeg txhaum thiab Vajtswv txoj kev sib raug zoo muaj kev puas tsuaj. Feem ntau nws muaj khoom hlawv fij nrog. Vim khoom hlawv fij raug hlawv tas huv tibsi, nws qhia tias Vajtswv zam txim tas huv tibsi. Khoom fij them txim yog coj tuaj thaum ib tug neeg lees tias nws tau ua txhaum rau nws tus kwvtij zej zog. Feem ntau nws muaj khoom fij sib raug zoo nrog. Ib feem ntawm khoom fij no raug hlawv saum lub thaj, thiab ib feem muab faib noj ua ib pluag mov sib haum xeeb. Txhua tus me nyuam yaj, tshis, lossis nyuj uas los ntshav twb qhia ua ntej txog Yexus txoj kev muab nws tus kheej fij. Hnub Theej Txhoj uas loj tshaj tau muaj tiav thaum Yexus nchuav nws cov ntshav dawbhuv thiab muaj nqis. Nws ua li ntawd ib zaug xwb kom txaus mus ibtxhis, kom txaus Vajtswv dawbhuv txoj kev ncaj ncees. Tib lub sijhawm ntawd, Vajtswv kuj xav tshaj tawm nws txoj kev hlub uas tsis suav peb txim. “Vim Yexus Khetos ua raws nraim li qhov uas Vajtswv xav kom Nws ua, peb txhua tus lub txim thiajli raug muab ntxuav kom dawbhuv los ntawm qhov uas Nws muab Nws lub cev theej peb lub txhoj, uas yog tibzaug xwb tsis tag yuav muaj ntxiv li lawm” (Henplais 10:10).

Peb ntseeg Yexus Khetos… uas… nqis mus rau hauv ntuj txiag teb tsaus; hnub peb nws sawv hauv qhov tuag rov los; nws nce mus saum ntuj ceebtsheej, thiab nyob ntawm Vajtswv Leej Txiv uas muaj hwjchim loj kawg nkaus sab tes xis; nws yuav rov qab los ntawm qhov ntawd los txiav txim rau cov neeg ciaj thiab cov neeg tuag. Cov cev Vajtswv lus tau hais ntau yam ua ntej txog Yexus txoj kev raug tsa hwjchim, Yexus yog tus uas txaus siab muab nws txhua yam tso tseg los cawm tibneeg. Yuav luag txhua tus cev Vajtswv lus hais tseg ua ntej tias nyob rau hnub kawg txhua yam yuav hloov rov qab. Qee tus hais ua lus yooj yim thiab ncaj nraim, lwm tus hais los ntawm tej yog toog uas txawv kawg nkaus. Yixalayees uas raug txo qis yuav rov tsa sawv dua. Tej pob txha qhuav yuav rov muaj sia (Exekees 37). Kev ua rog yuav tag (Yaxayas 2:4; Mikhas 3:4). Kev tuag yuav tsis muaj hwjchim tom lawm (Hauxeyas 13:14, uas muab hais hauv 1 Kauleethaus 15:55). Kev raug txhom yuav raug coj mus ua neeg raug txhom (Ntawv Nkauj 68:18, uas muab hais hauv Efexaus 4:8). Tus Tswv yuav nce mus saum ntuj siab (Ntawv Nkauj 68:18; Tes Haujlwm 1:11). Vajtswv yuav kav nyob nruab nrab ntawm nws haiv neeg (Xekhaliyas 9:9-13; Mathais 21:5). Cov neeg uas yog Tus Tswv li yuav tau so (Yelemis 50:34; Mathais 11:28).

Zaj uas peb nyuam qhuav saib txog tej lus faj lem thiab tej ntsiab lus faj lem no tsuas yog kev saib luv luv xwb. Tiamsis nws qhia rau peb me ntsis tias muaj lus hais tseg ua ntej thiab muaj duab piv txwv txog Tus Tswv Yexus Khetos dav npaum li cas. Qee yam uas teev saum no yog lus faj lem uas Phau Tshiab qhia meej tias yog lus faj lem. Qee yam tsis yog. Cov nqe lus tom ntej no yuav tham txog cov uas Phau Tshiab tsis tau qhia meej ntawd. Ib tug neeg txhais Vajtswv Txojlus mus tau deb npaum li cas thaum nws nrhiav pom Khetos hauv Phau Qub?

Vajtswv tau qhia Yixalayees kom paub zoo txog kev so. Hauv Kevcai Kaum Nqes muaj Vajtswv txoj lus txib kom so rau hnub xya (Khiav Dim 20:8-11; 2 Kevcai 5:12-15). Xyoo xya yog xyoo uas cia tej teb, tej vaj txiv ntoo, thiab tej vaj txiv hmab so (Levis Kevcai 25:1-7). Nws kuj yog lub sijhawm tso cov qhev dim thiab tso tej nuj nqis tseg (Khiav Dim 21:2; 2 Kevcai 15:1-15). Xyoo tom qab txhua xya lub Xyoo Xanpataus, uas yog xyoo tsib caug, tej av uas yog poj koob yawm txwv qub txeeg qub teg rov qab los rau lawv tus tswv (Levis Kevcai 25:13). Xanpataus txhais tau tias so. Raws li phau ntawv Henplais (4:1-13), Yexus ua kom Hnub Xanpataus muaj tiav los ntawm nws pub txoj sia ntev dhawv ibtxhis rau peb.

Tiamsis kev so hauv lub xya hli yog li cas? Puas tsim nyog yog peb pom tias tej kevcai ua koob tsheej hauv lub xya hli qhia txog tib yam kev so uas phau ntawv Henplais hais?

Peb yuav pib ntawm tej yam uas peb twb paub lawm, mus nrhiav kom tau lus teb rau peb lo lus nug. Peb pib nrog Kevcai Hla Dhau, uas yog lub kevcai ua koob tsheej loj hauv thawj lub hli. Phau Tshiab piav meej txog Kevcai Hla Dhau tias yog ib qho lus faj lem uas muaj tiav lawm. Povlauj hais tias Yexus yog tus me nyuam yaj Kevcai Hla Dhau uas raug tua lawm (1 Kauleethaus 5:7). Tus tubtxib Yauhas sau tseg tias Yexus tuag thaum lub caij Kevcai Hla Dhau (Yauhas 13:1). Ob hnub sib law liag, Yauhas uas ua kevcai raus dej paub tias Yexus yog Vajtswv tus Me Nyuam Yaj uas ris lub ntiajteb tej kev txhaum mus (Yauhas 1:29,36). Petus siv tej lus uas zoo ib yam li Khiav Dim 12:5 piav txog tus me nyuam yaj Kevcai Hla Dhau. Nws hais tias, “Vajtswv twb txhiv nej dim… yam ntawd yog Khetos cov ntshav uas muajnqis heev, zooli tus menyuam yaj uas tsis muaj ib qho phem lossis dub doog li” (1 Petus 1:18,19). Hnub tom qab Hnub Xanpataus uas los tom qab Kevcai Hla Dhau, lawv muab thawj cov qoob loo co rau ntawm Tus Tswv xub ntiag (Levis Kevcai 23:9-14). Povlauj nco txog qhov no thiab hu Yexus tias “thawj-thawj tus ntawm cov neeg tuag uas tau sawv los” (1 Kauleethaus 15:20). Povlauj cia siab tias Khetos txoj kev sawv hauv qhov tuag rov los yuav pub hwjchim rau cov uas yog nws li kom lawv sawv rov los thiab (1 Kauleethaus 15:23). Tsis tas li ntawd, Yexus nrog nws cov thwjtim noj Kevcai Hla Dhau rau Hnub Plaub Dawbhuv (Maundy Thursday) raws li ib txoj kev uas peb tsuas to taub tau tias yog kev ua tiav xwb. Yexus muab lub ncuav thiab cawv txiv hmab ntawm pluag mov Kevcai Hla Dhau cais tseg los ua lub cim ntawm kev khi lus tshiab. Tej zaub mov Kevcai Hla Dhau no yuav yog tej cim sab nraud. Nyob hauv, nrog, thiab hauv qab tej cim ntawd, cov ntseeg yuav tau txais Yexus lub cev thiab cov ntshav uas muab fij kom zam tibneeg tej kev txhaum. Tsis tas li ntawd, Kevcai Hla Dhau kuj yog ib lub kevcai ua koob tsheej rau kev yeej. Kev tua tsiaj fij Kevcai Hla Dhau hauv Iziv tau ua rau tus tubtxib saum ntuj uas coj kev tuag hla dhau mus. Nws qhia tias lawv dim ntawm kev ua qhev. Yexus txoj kev tuag ua tus tsiaj fij Kevcai Hla Dhau uas muaj tiav tau qhia ua ntej tias kev tuag yuav swb rau hnub peb. Khetos txoj kev sawv hauv qhov tuag rov los ua rau Vajtswv tshaj tawm tau tias peb dim ntawm kev txhaum lawm. “Vim peb tej kev txhaum es Yexus Khetos thiajli raug txoj kev tuag, tiamsis Nws tau sawv hauv qhovtuag rov los muaj txojsia, kom peb ua tau neeg ncajncees” (Loos 4:25).

Kevcai Hla Dhau yog thawj lub ntawm peb lub kevcai ua koob tsheej uas txhua tus txiv neej laus hauv Yixalayees yuav tsum taug kev mus tshwm ntawm Tus Tswv xub ntiag (Khiav Dim 23:14-17). Nws tseem ceeb heev, Vajtswv thiaj txib cov txiv Henplais kom qhia lawv cov me nyuam txog nws lub ntsiab (Khiav Dim 12:26,27). Txhua xyoo cov txiv piav rau lawv cov me nyuam tias Vajtswv tau coj Mauxes thiab Yixalayees tawm ntawm kev ua qhev hauv Iziv los li cas, nrog nws txhais tes muaj zog thiab txhais npab uas tsa tawm. Yexus, Yauhas uas ua kevcai raus dej, thiab Povlauj tau kawm tej lus no zoo thaum lawv tseem yau. Lawv kuj kawm txog lub kevcai ua koob tsheej uas neeg taug kev mus pe hawm tsib caug hnub tom qab Kevcai Hla Dhau. Lub kevcai no yog thaum xaus lub caij sau qoob loo txhua xyoo (Levis Kevcai 23:15-22; Teev Npe 28:26-29), thiab nws nco txog thaum Vajtswv muab Kevcai Kaum Nqes rau saum Roob Xinai.12 Xya lub lim tiam tom qab Yexus tuag thiab sawv hauv qhov tuag rov los, cov tubtxib tau ua kev zoo siab rau qhov uas lub kevcai no muaj tiav. Hnub Peetekos uas tseem ceeb kawg ntawd, Vajntsujplig Dawbhuv nchuav nws lub hwjchim rau Vajtswv haiv neeg uas tau yug dua tshiab. Lawv tsis yog ib haiv neeg uas nyob hauv qab Phau Qub Txoj Cai, tiamsis yog ib pab Yixalayees tshiab uas txoj moo zoo tso dim lawm.

Vajtswv Txojlus uas cov tubtxib sau qhia tias Kevcai Hla Dhau thiab Hnub Peetekos tau muaj tiav hauv tej xwm txheej tseem ceeb uas coj Khetos thawj zaug los kom xaus yeej tag. Tiamsis lub kevcai ua koob tsheej uas taug kev mus pe hawm zaum peb, yog Kevcai Nyob Tsev Ntoo, yuav ua li cas? Nws poob rau nruab nrab lub xya hli ntawm cov neeg Yudais lub xyoo hauv Phau Qub. Lub kevcai ua koob tsheej ib lub lim tiam no, uas thaum Yexus lub sijhawm neeg hu ua “lub kevcai loj,” yuav ua li cas?13 Thiab hnub dawbhuv uas pib lub xya hli, yog Kevcai Tshuab Raj, yuav ua li cas? Tsis muaj ib hnub twg ntawm ob hnub no piav meej tias muaj tiav lawm, txawm hais tias Hnub Theej Txhoj, uas poob nruab nrab ntawm ob hnub ntawd hauv lub xya hli, yeej piav meej tias muaj tiav lawm.

Nyob hauv Phau Qub, tej kevcai ua koob tsheej hauv lub xya hli no yog li cas? Kevcai Tshuab Raj yog lub kevcai hli tshiab uas tseem ceeb tshaj hauv ib xyoos. Nws pib lub xya hli. Hnub ntawd cov pov thawj tshuab lawv tej raj (Levis Kevcai 23:23-25; Teev Npe 29:1-6). Kaum hnub tom qab, Hnub Theej Txhoj yog hnub uas cov pejxeem yoo mov thiab txo lawv tus kheej (Levis Kevcai 16:29; 23:27-32). Hnub no, cov neeg Yudais tus pov thawj hlob hle nws tej tsoos pov thawj zoo nkauj tseg. Nws nqa ntshav tsiaj fij nkag mus rau hauv Chaw Dawbhuv Kawg Nkaus mus theej txhoj rau nws tus kheej tej kev txhaum thiab rau Yixalayees tej kev txhaum (Levis Kevcai 16; 23:26-32). Qhov txawv yog Kevcai Nyob Tsev Ntoo yog ib lub lim tiam ua kev zoo siab, pib thaum hli puv nkaus hauv lub xya hli. Nws yog lub caij sau tej txiv ntoo lub caij ntuj sov uas tau siav txawm tias rau lub hlis dhau los tsis muaj nag los. Kevcai Nyob Tsev Ntoo yog lub caij uas tsev neeg tawm hauv lawv lub tsev mus nyob hauv tej tsev ib ntus. Tej tsev ib ntus no ua rau nco txog tej tsev uas Yixalayees nyob ib ntus thaum lawv ncig tiaj suabpuam plaub caug xyoo, ua ntej lawv nkag mus rau hauv lub tebchaws uas Vajtswv cog lus tseg (Levis Kevcai 23:33-43). Kevcai Nyob Tsev Ntoo yog lub caij uas cov vajntxwv hauv Phau Qub nyeem Mauxes Txoj Cai thiab muab tej yam tshiab fij rau Vajtswv (2 Xwmtxheej Vajntxwv 5:3; Nehemis 8:14-18). Tus cev Vajtswv lus Xekhaliyas xaus nws zaj yog toog txog yav tom ntej nrog txhua haiv neeg coob coob tuaj rau Yeluxalees tuaj ua Kevcai Nyob Tsev Ntoo (14:16-21).

Phau Tshiab qhia tej qhov tseeb uas ua rau peb nco txog tej kevcai ua koob tsheej hauv lub xya hli, txawm tias tsis muaj ib qho twg hais ncaj qha tias muaj feem nrog. Peb tej qub txeeg qub teg uas Vajtswv cog lus tseg nyob saum ntuj ceebtsheej (1 Petus 1:3,4). Vajtswv Txojlus qhia peb tias tej haujlwm zoo uas peb ua los ntawm kev ntseeg thaum peb taug kev mus rau peb “lub tebchaws uas Vajtswv cog lus tseg” yuav raws peb qab. Nyob saum ntuj ceebtsheej peb yuav txaus siab rau tej txiv ntawm peb tej haujlwm uas Khetos txhawb peb ua. Yexus hu tej ntawd tias “cov txiv uas nyob mus ibtxhis” (Yauhas 15:16). Phau Tshwmsim kuj hais zoo li no thiab. Qhov ntawd Yauhas qhia peb tias cov neeg dawbhuv tej haujlwm raws lawv qab mus rau lub neej ibtxhis (14:13). Tiamsis peb yuav tau txais peb tej qub txeeg qub teg uas Vajtswv cog lus tseg tsuas yog thaum peb tsis lees peb tus kheej thiab tej uas peb tau ua (Mathais 16:24; Malakaus 8:34; Lukas 9:23), thiab tso siab rau Yexus cov ntshav theej txhoj xwb (1 Yauhas 2:2; 4:10; thiab Loos 3:25; Henplais 2:17). Rau Hnub Kawg, tej lus uas cov neeg dawbhuv hais yuav tsis yog lus qhuas lawv tus kheej (Mathais 25:37-39). Cov neeg dawbhuv txoj kev cia siab yuav yog cov ntshav uas Yexus nchuav. Tus uas yog tus pov thawj thiab yog tus tsiaj fij ib zaug nqa cov ntshav no mus cuag Leej Txiv hauv nws chaw dawbhuv kawg nkaus (Henplais 9:12,24). Tus sau ntawv rau cov Henplais qhia tias Khetos txoj kev theej txhoj tau ua tiav thaum nws los thawj zaug. Ces nws txav qhov kev theej txhoj no lub hwjchim mus rau hnub txiav txim kawg: “Txhua tus neeg puavleej yuav tuag ib zaug, thiab tomqab ntawd yuav raug Vajtswv txiavtxim. Tibyam nkaus li ntawd, Khetos tsuas raug muab fij rau Vajtswv tibzaug xwb, uas yog ris ntau leej lub txim. Nws yuav rovqab los zaum thib ob, tsis yog los rhuav tshem kev txhaum lawm, tiamsis yog coj txoj kev cawmdim los rau cov uas tabtom nyob tos Nws” (9:27,28). Ua ntej txoj kev txiav txim uas tsis suav txim yuav muaj suab raj nrov (1 Kauleethaus 15:52; 1 Thexalaunikes 4:16), thiab tom qab ntawd yuav muaj kev ua koob tsheej mus ibtxhis. Thaum Khetos rov los txiav txim rau cov neeg ciaj thiab cov neeg tuag, nws yuav coj ib co xwm txheej los uas yuav pub kev so rau cov uas thaum lawv tseem ciaj sia tau ntseeg nws txoj kev tuag thiab kev sawv rov los lub hwjchim. Nws yog Vajntxwv uas kav txhua tus vajntxwv, nws yuav qhia lub ntsiab ntawm tag nrho tibneeg keeb kwm. Hnub ntawd nws yuav tsim ntuj thiab ntiajteb thiab txhua yam uas nyob hauv dua tshiab.

Peb puas hais tau tias tej hnub dawbhuv hauv lub xya hli ntawm Phau Qub daim ntawv qhia hnub yog lus faj lem ib yam nkaus li Kevcai Hla Dhau thiab Hnub Peetekos? Yeej hais tau kawg! Tej kevcai ua koob tsheej hauv lub xya hli qhia ua ntej txog txoj kev so zoo kawg nkaus uas cov ntseeg tos thaum Khetos rov los zaum ob. Tej no qhia ib yam li Kevcai Hla Dhau thiab Hnub Peetekos tau ua kom tej xwm txheej uas lus faj lem qhia ua ntej txog Khetos thawj zaug los muaj tiav. Vajtswv siv tej caij thaum pib thiab thaum xaus ntawm lub xyoo ua liaj ua teb hauv Khana-as los ceeb toom nws haiv neeg kom nco txog tej uas nws tau ua los hlub lawv yav dhau los. Qhov no peb paub. Ib yam li ntawd, Vajtswv siv lub caij sau qoob caij nplooj ntoos hlav thiab caij nplooj ntoos zeeg los npaj nws haiv neeg hauv Phau Qub rau lawv lub neej yav tom ntej uas muaj koob meej hauv Khetos. Thaum peb nrhiav lub ntsiab rau tag nrho peb lub kevcai ua koob tsheej hauv lub xya hli, tsis muaj ib nqe Vajtswv Txojlus twg raug rhuav tshem. Vajtswv Txojlus tsis tau raug tsoo.

Yog peb ceev faj, txoj kev qhib rau peb noj kom tsau Khetos txoj kev puv npo hauv Phau Qub. Tiamsis tib lub sijhawm ntawd, peb yuav tsum tswj peb lub siab kub, vim peb paub tias Vajtswv pawgntseeg tau raug kev puas tsuaj hnyav vim muaj neeg txhais Vajtswv Txojlus tsis ceev faj.

Pawgntseeg sab Hnub Tuaj raug Origen, ib tug thawjcoj hauv pawgntseeg nyob rau xyoo pua peb, thiab lub tsev kawm txhais Vajtswv Txojlus hauv Alexandria, Iziv, cuam tshuam heev. Origen muab Vajtswv Txojlus hloov kom haum rau cov neeg txawj ntse tej kev xav nyob rau nws lub sijhawm. Peb yuav hu tau nws ua txiv ntawm txhua txoj kev niaj hnub no uas yuam Vajtswv Txojlus kom haum raws tibneeg txoj kev txawj ntse. Origen chim siab rau Vajtswv Txojlus thaum tej nqe piav txog tibneeg lub neej raws li nws muaj tiag, txawm yog tej yam phem los tsis zais. Nws tsis ua siab ntev rau tej lus uas zoo li sib cav hauv Vajtswv Txojlus. Rau nws, tej lus piav tiag tiag uas zoo li tsis huv, lossis tej lus sau uas zoo li tsis ceev faj, tsis tsim nyog rau Vajtswv lub siab. Yog li ntawd Origen yaum nws tus kheej thiab nws cov thwjtim kom nrhiav ib lub ntsiab tob dua uas nyob dhau tej lus yooj yim hauv Vajtswv Txojlus. Tsis ntev tom qab ntawd, neeg nyiam nrhiav ntau theem ntsiab lus zais cia hauv txhua nqe lus, tshwj xeeb yog hauv Phau Qub. Lawv muab Vajtswv Txojlus lub ntsiab yooj yim raws li tej lus hais tseg ib sab, thiab nyiam txhais ua lus piv txwv, lus zais, lus qhia kev coj zoo, thiab lus tob tob uas tsis muaj leej twg pom tau (mystical).

Ib txhia ntawm tej no kuj nkag mus rau hauv pawgntseeg sab Hnub Poob. Tiamsis tsis yog kev txawj ntse (philosophy) uas ua rau kev txhais Vajtswv Txojlus yuam kev. Yog kev coj noj coj ua (tradition). Cov thawjcoj hauv pawgntseeg uas khwv thiab ris nra hnyav tso siab rau tej kev xav uas zoo li dawbhuv ntxiv zuj zus. Cov thawjcoj uas muaj hwjchim hauv pawgntseeg sau tej kev xav no cia thiab muab qhia txuas ntxiv mus. Thaum tebchaws Loos txoj kev nyob tus yees ploj mus, thiab Lub Caij Nyoog Nruab Nrab (Middle Ages) txoj kev ntxhov thiab kev tsis paub dabtsi los puv qhov chaw ntawd, tej kev coj noj coj ua no thiaj hloov los ua Txoj Cai Pawgntseeg (Canon Law). Txog Luvtaws lub sijhawm, Vajtswv Txojlus twb dhau los ua pawgntseeg tus neeg raug kaw lawm. Pawgntseeg thaum lub caij nyoog nruab nrab muaj nws tej lus qhia raws kev coj noj coj ua. Nws mus nrhiav pov thawj hauv Phau Vajtswv Txojlus los txhawb tej ntawd, tsis yog pib ntawm Phau Vajtswv Txojlus los.

Luvtaws coj cov ntseeg lub qhov muag rov mus saib Vajtswv Txojlus tus kheej lub hwjchim. Luvtaws hais tias tsuas yog Phau Vajtswv Txojlus xwb thiaj muaj hwjchim piav nws tus kheej. Yuav tsum muab tej lus lub ntsiab yooj yim, raws li cov nqe lus nyob ib puag ncig, los xav kom tseeb. Vim pawgntseeg tiag yog cov uas noj Vajtswv Txojlus thiab tej Kevcai Dawbhuv kom tsau, Luvtaws cia siab tias Vajntsujplig Dawbhuv yuav coj tej lub siab uas tsau lawm kom lees qhov tseeb kom yog thiab kom muaj tswvyim. Nws ntseeg tias cov ntseeg ib txwm uas muaj Vajtswv Txojlus ua riam phom muaj zog dua cov pov thawj hlob hauv Loos (popes) thiab tej rooj sablaj. Luvtaws coj cov neeg uas nyeem lawv Phau Vajtswv Txojlus rov qab mus cuag Tus Tswv Yexus Khetos txhua txoj kev, tsis yog mus cuag tibneeg txoj kev txawj ntse lossis tibneeg tej kev coj noj coj ua.

Qhov chaw uas Luvtaws sawv, peb yuav tsum sawv. Peb tsis txhob mus dhau Luvtaws mus ntaus Vajtswv Txojlus kom los ua ib lub tswvyim kev qhia (dogma) uas muaj kab ke thiab yuam kom txhua yam sib haum. Qhov no yuav ua rau muaj kev ntseeg tseeb uas tuag lawm (dead orthodoxism). Peb kuj tsis txhob cia lub siab xav ua dawbhuv kom hloov neeg thiab yuam kom cov ntseeg sib raug zoo sab nraud zoo dua, coj peb tawm ntawm txoj haujlwm nyuaj uas yog kev tshawb tej lus thiab tej ntsiab ib puag ncig hauv Vajtswv Txojlus. Qhov no yuav yog kev coj dawbhuv uas khoob (pietism). Peb kuj tsis txhob taug kev nrog Origen cov thwjtim niaj hnub no thiab. Lawv muab tej uas Vajtswv tau qhia ntev los lawm hais tias yog dab neeg xwb, thiab muab txiav ua tej daim me me. Es tsis yog lawv pab kom Phau Vajtswv Txojlus muaj ntsiab, lawv ua rau Vajtswv Txojlus khoob tas. Peb kuj tsis txhob xav tias Vajtswv Txojlus yog ib qho kev ntseeg uas “tus muaj zog tshaj thiaj muaj sia nyob.” Vajtswv qhov tseeb tsis tau loj hlob los ntawm tej ntawv qub qub uas sau tsis sib txuas, los ua ib phau ntawv loj uas tseem tos neeg kho. Qhov tseem ceeb tshaj, peb uas tau txais qub txeeg qub teg ntawm kev lees kev ntseeg uas khaws txoj kev qub tsis txhob ua li neeg thaum lub caij nyoog nruab nrab. Peb tsis txhob ua raws li peb cov thawjcoj hais, txawm yog lossis tsis yog, vim peb khwv dhau, ntxhov dhau, lossis tsis paub txaus.

Keeb kwm ntawm pawgntseeg yuav muab tau ib qho laj thawj zoo heev rau peb kom peb txaus siab rau qhov chaw tshwj xeeb uas lus faj lem uas muaj tiav lawm muaj nyob hauv Vajtswv lub tswvyim. Kev nrhiav pom Khetos hauv Phau Qub yog kev ntseeg tseeb. Tiamsis txawm peb siv tag ib sim neej ceev faj nrhiav los, peb yuav tsis tau tej lus qhia (dogma) uas twb qhwv npaj tiav cia lawm. Kev nrhiav pom Khetos hauv Phau Qub yuav tsum muaj tus txawj txhais Vajtswv Txojlus zoo raws keeb kwm thiab raws tej lus hauv phau ntawv (historical-exegetical). Txawm li ntawd los, peb txoj kev tshawb uas zoo tshaj plaws los tsis piav tau Vajntsujplig Dawbhuv txoj haujlwm uas tsis muaj leej twg to taub, tus uas rhuav tibneeg txoj kev xav thiab tsim kev ntseeg rau peb lub neej. Peb pom Khetos raug qhia tawm tib yam nkaus thoob plaws 1500 xyoo uas nruab nrab ntawm tus cev Vajtswv lus Mauxes thiab tus tubtxib Yauhas. Qhov no ua rau yuav luag tsis muaj peev xwm muab ib tug neeg lossis ib tiam neeg txoj kev txawj ntse tsa los ua tus txiav txim Vajtswv Txojlus. Peb txoj kev nrhiav pom Khetos hauv Phau Qub kuj yuav tsis pub peb muab pawgntseeg uas pom tau thiab nws cov thawjcoj tej kev coj noj coj ua tsa ua dawbhuv. Tus Tswv Yexus yog lo lus kawg rau pawgntseeg; pawgntseeg tsis yog lo lus kawg rau nws.

Tseeb tiag, Tus Tswv Yexus Khetos, raws li cov cev Vajtswv lus tau hais tseg ua ntej txog nws thiab cov tubtxib tau tshaj tawm nws, yog peb txhua yam tag nrho!

Cov lus piav ntxiv

12 Kev hais tias Hnub Peetekos yog hnub nco txog thaum Vajtswv muab Kevcai Kaum Nqes yog ib feem ntawm cov neeg Yudais tej kev coj noj coj ua. Yixalayees taug kev los ntawm Iziv mus txog Xinai rau “hnub xiab ib, lub peb hli ntuj” (Khiav Dim 19:1). Kevcai Hla Dhau poob rau nruab nrab ntawm thawj lub hli, yog li tseem tshuav ob lub lim tiam. Muab 28 lossis 29 hnub ntawm lub ob hlis ntxiv rau ob lub lim tiam ntawd. Ces muab peb hnub npaj (Khiav Dim 19:15) ntxiv rau “hnub xiab ib” ntawd uas pib lub peb hlis. Yog tias kev tsa chaw pw ua ntej hnub npaj (Khiav Dim 19:2) siv plaub hnub ntxiv, ces txij thawj lub Kevcai Hla Dhau hauv Iziv mus txog thaum Vajtswv muab Kevcai Kaum Nqes yuav muaj 50 hnub (14+29+4+3).

13 Tus kws sau keeb kwm neeg Yudais Yauxefus suav tias Kevcai Nyob Tsev Ntoo yog lub kevcai dawbhuv thiab loj tshaj plaws ntawm cov Henplais tej kevcai ua koob tsheej, Antiquities VIII, iv, 1. Yexus hwm lub kevcai no (Yauhas 7), uas muaj tsiaj fij ntau dua lwm lub kevcai (Teev Npe 29).

Xibfwb Dr. John C. Lawrenz (1943–2024) pib nws txoj haujlwm ua xibfwb ntawm pawgntseeg Zion Lutheran Church hauv lub nroog Gainesville, xeev Florida. Tom qab ntawd nws tau ua tus thawj coj (president) ntawm Michigan Lutheran Seminary thiab ntawm Dr. Martin Luther College, thiab tau ua tus kws qhia Phau Qub ntawm Wisconsin Lutheran Seminary. Ntawm Brandeis University, nws kawm tiav daim master's thiab daim doctorate hauv kev kawm lus txawv tebchaws, thiab tom qab ntawd nws kawm tiav daim PhD hauv kev kawm txog cov tebchaws nyob ib ncig Hiavtxwv Mediterranean. Nws xaus nws txoj haujlwm ua thawj tus thawj coj uas tau tsim tsa Asia Lutheran Seminary hauv Hong Kong, qhov chaw uas nws kuj tau qhia ntawv thiab. Nws tau koom ntau zaus hauv tej kev khawb av tshawb nrhiav keeb kwm (archaeology) tseem ceeb hauv tebchaws Yixalayees, tau coj nws cov tub kawm lus Henplais thiab Phau Qub mus ncig tebchaws Yixalayees, tau siv nws tej sij hawm so kawm ntxiv (sabbatical) mus pab ntau qhov chaw tshaj txoj moo zoo thoob ntiajteb, thiab yog ib tug neeg qhuab qhia uas cov neeg nyiam mloog heev thoob plaws CELC. Dr. Lawrenz tau raug hu mus nyob hauv ntuj ceebtsheej rau hnub tim 22 lub Cuaj Hli, xyoo 2024.

Cov nqe Vajtswv Txojlus muab los ntawm Vajtswv Txojlus (MWW, Vajluskub, bible.com version 1525), © United Bible Societies.