Tsab ntawv

Cov tim khawv uas pom keeb kwm nrog lawv lub qhov muag: Rooj Sablaj Naixis raws li cov ntaub ntawv thaum ub

Ua kev nco txog 1700 xyoo ntawm Rooj Sablaj Naixis · Ntu 2 ntawm 3

Xibfwb Dr. Glen L. Thompson

Wisconsin Lutheran Quarterly, Phau 122, Tsab 4 (Caij Nplooj Zeeg 2025) · Ntu 1 · Ntu 2 · Ntu 3

Eusebius, npis sov ntawm Caesarea

Peb tus tim khawv thib ob yog Eusebius. Nws twb ua npis sov tau kaum xyoo lawm hauv Caesarea Maritima, uas yog ib lub nroog tseemceeb hauv Palestine. Yog li ntawd, nws yog ib tus neeg tseemceeb tshaj plaws uas tuaj koom Rooj Sablaj Naixis. Nws tau ntsib Constantine thawj zaug nyob rau ntawd. Tej zaum kuj yog nyob rau ntawd uas nws thawj zaug tau ntsib tim ntej muag nrog Marcellus ntawm Ancyra, ib tug npis sov uas tom qab Eusebius yuav sau ob phau ntawv tawm tsam nws txoj kev qhia txog Khetos (Christology).

Eusebius tus kheej txoj kev xav txog Vajtswv, uas me ntsis nyiam Ali-us txoj kev xav, twb ua rau ib lub rooj sablaj ntawm rau caum tus npis sov hauv Antioch cem nws ob peb lub hlis ua ntej Naixis lawm.29 Tsab ntawv uas lub rooj sablaj ntawd sau, uas tseem muaj nyob, ceeb toom peb tias txog thaum Constantine yeej nyob rau nruab nrab lub Cuaj Hli xyoo 324, huabtais Licinius uas kav sab hnub tuaj tau txwv tsis pub pawgntseeg tuav rooj sablaj ntev lawm hauv nws tej av. Vim li ntawd thiaj xav tau ib lub rooj sablaj sai sai, rau qhov “ntau qhov chaw tsis quav ntsej pawgntseeg txoj cai, los yog txawm saib tsis taus, thiab muaj qee cov neeg ntiajteb tsis mloog tej lus txiav txim uas lwm lub rooj sablaj tau tshaj tawm tseg kiag li.” Tsab ntawv ntawm lub rooj sablaj muaj ib zaj lus lees kev ntseeg thiab tej lus foom tseg (anathemas) uas cov tuaj koom tau pom zoo — txhua tus, tsuas yog peb tus xwb, thiab ib tug ntawm peb tus ntawd yog Eusebius ntawm Caesarea nws tus kheej. Vim li ntawd, tsab ntawv hais tias, “peb txhua tus uas ua haujlwm ua ke hauv lub rooj sablaj no tau txiav txim tias peb yuav tsis sib raug zoo nrog cov txivneej no, thiab suav tias lawv tsis tsim nyog tau kev sib raug zoo, vim lawv txoj kev ntseeg txawv ntawm pawgntseeg thoob ntiajteb txoj kev ntseeg.”

Yog li ntawd, txawm yog Eusebius yog ib tug npis sov tseemceeb tshaj plaws hauv tag nrho pawgntseeg uas hais lus Greek los, thaum nws tuaj txog Naixis, neeg tseem tsis ntseeg siab rau nws. Kom ntxuav tau nws lub npe, nws muab ib zaj lus lees kev ntseeg uas nws xav tias zoo dua los rau lub rooj sablaj xav txog. Tiamsis, txawm lub rooj sablaj tsis tau txiav txim rau zaj ntawd los, lawv tseem pom tias nws tsis txaus. Yog li ntawd, thaum kawg Eusebius thiaj kos npe rau zaj lus lees kev ntseeg uas lub rooj sablaj tau sau thiab pom zoo, uas muaj lo lus homoousion (“muaj tib yam hauv paus li Leej Txiv”), txawm nws tsis tshua kam siab los. Tom qab ntawd nws sau ib tsab ntawv rau nws lub pawgntseeg thiab cov xibfwb thiab cov ua haujlwm hauv pawgntseeg, los piav tias vim li cas nws thiaj txais yuav lub rooj sablaj zaj lus lees kev ntseeg. Eusebius nws tus kheej tau khaws ob zaj lus lees kev ntseeg — nws li thiab lub rooj sablaj li — cia hauv tsab ntawv no.30

Eusebius rov qab mus rau Caesarea thiab nyob ua npis sov qhov ntawd mus txog thaum nws tuag kaum plaub xyoos tom qab. Nws tseem nquag koom tej rooj sablaj hauv cheeb tsam thiab nquag sau ntawv. Kaum xyoo ua ntej Naixis, nws twb yuav luag sau tiav nws phau Church History uas muaj npe nrov lawm. Tom qab ntawd nws tsuas sau ntxiv mus txog thaum Constantine yeej Licinius xyoo 324 xwb, yog li ntawd phau ntawv no tsis hais dabtsi txog Naixis li.31 Tiamsis tsis ntev tom qab lub rooj sablaj, nws pib sau phau Life of Constantine, uas yog ib phau ntawv qhuas huabtais. Phau ntawv no muaj ib ntu piav txog lub rooj sablaj thiab huabtais lub luag haujlwm hauv lub rooj sablaj ntawd (3.4–24).32 Nws sau phau ntawv no tsis tiav thaum nws tuag xyoo 339. Phau ntawv qhia tias Eusebius ntseeg ruaj khov tias Vajtswv tau tsa huabtais los coj kev thaj yeeb rau pawgntseeg uas raug tsim txom, thiab los ua ib tug neeg sab ntiajteb uas txhawb nqa pawgntseeg thiab koom nws ua ib. Vim li no, cov kws tshawb fawb thiaj ceev faj thaum lawv ntsuam xyuas Eusebius zaj piav txog Constantine tej kev koom tes, tej haujlwm thiab tej kev xav, suav nrog tej uas cuam tshuam txog lub rooj sablaj.

Vim phau ntawv no lub hom phiaj yog piav txog huabtais lub neej, nws piav tsawg heev txog tej kev sib tham txog Vajtswv hauv Naixis. Hloov chaw, nws hais ntau txog Constantine lub luag haujlwm tseemceeb hauv kev npaj lub rooj sib tham, nws txoj kev hwm cov npis sov, nws txoj kev koom siab rau tej ntsiab lus uas lawv sib tham, thiab nws txoj kev koom tes mus ntxiv tom qab lub rooj sablaj. Vim phau ntawv no sau li kaum xyoo tom qab lub rooj sablaj, tsis muaj laj thawj dabtsi yuav tsis ntseeg tias Eusebius zaj piav feem ntau yog qhov tseeb. Piv txwv li, phau ntawv no yog cov ntaub ntawv qub tshaj plaws uas muaj Constantine ob tsab ntawv txog lub rooj sablaj: tsab ntawv uas nws sau rau Ali-us thiab Alexander thaum kawg xyoo 324, uas nws sim daws qhov teeb meem kom tsis tas muaj rooj sablaj; thiab tsab ntawv uas nws sau tom qab lub rooj sablaj, uas tshaj tawm tias txhua tus twb pom zoo ua ib lub siab txog kev ua Hnub Yexus Sawv Rov Los (Easter) lawm.33

Raws li peb twb hais saum toj no lawm, phau ntawv no yuav luag tsis hais txog lub rooj sablaj tej ntsiab lus txog kev kawm txog Vajtswv li, thiab peb nrhiav tsis tau ib yam dabtsi hauv phau Life txog Naixis txoj kev qhia txog Khetos. Tiamsis qhov no yog qhov peb yuav tsum twb xav txog lawm. Eusebius yeej tsis tau los ua ib tug neeg txhawb nqa Naixis txoj kev qhia txog Khetos kiag li. Qhov tseeb, nws tau nquag tawm tsam ntau tus neeg uas txhawb nqa txoj kev qhia ntawd. Kev qhia txog Khetos yog lub hauv paus ntawm ib qho kev sib cav ob xyoos uas nws tau sib cav nrog Eustathius ntawm Antioch tsis ntev tom qab lub rooj sablaj, thiab thaum kawg Eustathius raug rho tawm ntawm nws txoj haujlwm. Lub sijhawm ntawd, thaum li xyoo 329 Marcellus ntawm Ancyra sau ib tsab ntawv tawm tsam Eusebius ntawm Nicomedia thiab lwm tus, vim lawv tseem txhawb nqa tej kev ntseeg zoo li kev qhia Ali-us. Tom qab ntawd Marcellus kuj raug rho tawm ntawm txoj haujlwm ntawm ib lub rooj sablaj hauv Constantinople xyoo 336, uas Eusebius ntawm Nicomedia yog tus coj.34 Thaum ntawd, Eusebius ntawm Caesarea maj nroos sau nws phau Contra Marcellum los txhawb tej uas lawv tau ua. Tom qab ntawd, thaum Constantine tuag lawm (337) thiab Marcellus thiab lwm cov npis sov tau kev rov qab los, Eusebius tau sau ib phau ntawv ntev dua tawm tsam Marcellus, hu ua On Ecclesiastical Theology. Raws li peb xav tau, hauv ob phau ntawv txog kev qhia txog Khetos no, Eusebius tsis hais txog Naixis los yog nws zaj lus lees kev ntseeg li, uas yog ob yam uas Marcellus yeej yuav tiv thaiv.35 Yog li ntawd, tej uas Eusebius pab peb paub txog Naixis yuav luag tsuas muaj nyob hauv nws phau Life ntawm huabtais thiab nws tus kheej tsab ntawv uas nws xa los ntawm lub rooj sablaj xwb.

Eusebius zaj piav

Txawm yog muaj tej lus ceeb toom saum toj no los, phau Life tseem muab tau qee cov ntaub ntawv zoo los ntawm ib tug tim khawv uas pom nrog nws lub qhov muag. Eusebius pib nws ntu txog lub rooj sablaj los ntawm kev hais tias huabtais hu lub rooj sablaj no vim nws txhawj txog tej teeb meem hauv Iziv uas los ntawm ib “tus ntsujplig khib” thiab los ntawm kev sib cais ntawm cov Melitian nyob qhov ntawd (3.4). Nws kuj txhawj txog “qhov kev ntxhov siab txaus ntshai heev” uas los ntawm kev xav tsis sib xws txog kev ua Hnub Yexus Sawv Rov Los (3.5.1). Thaum xub thawj, huabtais sim daws qhov teeb meem txog kev qhia txog Khetos yam tsis tas muaj rooj sablaj, tiamsis “tsab ntawv uas nws sau rau cov ntseeg hauv Alexandria tsis tau ua tiav raws li nws xav” (3.5.3). Thaum ntawd nws thiaj txiav txim siab hu ib lub rooj sablaj thoob plaws (σύνοδον οἰκουμενικήν). Nws hu cov npis sov los ntawm txhua qhov chaw (ἁπανταχόθεν), thiab txhawb kom lawv siv huabtais txoj kev thauj neeg (3.6.1). Qhov tshwm sim yog ib lub rooj sib txoos loj ntawm cov thawjcoj pawgntseeg uas muaj npe nrov — “cov npis sov muaj ntau tshaj 250 tus, thiab cov txwj laug, cov pab haujlwm hauv pawgntseeg (deacons) thiab ntau lwm cov neeg uas nrog lawv tuaj muaj coob suav tsis txheeb li” (3.8).

Cov npis sov tau maj mam tuaj txog thoob plaws lub Tsib Hlis, thiab huabtais muab zaub mov rau lawv txhua hnub (3.9). Peb cov ntaub ntawv hais tias muaj tej kev sib cav uas tsis yog raws cai, thiab tseem muaj tej kev sib tham raws cai txog cov teeb meem loj thiab. Tiamsis Eusebius hla tag nrho tej no mus hais txog thaum huabtais tuaj txog raws cai nyob rau nruab nrab lub Rau Hli. “Thaum hnub uas teem tseg los txog, yog hnub uas lub rooj sablaj sib sau ua ke los txiav txim zaum kawg txog tej lus uas sib cav, txhua tus tuaj nyob rau qhov no hauv lub tsev nruab nrab ntawm huabtais lub tsev loj” (3.10.1). Eusebius qhia meej tias twb muaj ntau yam tshwm sim ua ntej hnub no lawm, tiamsis huabtais uas yog tus hu lub rooj sablaj yeej xav tuaj nyob thaum lawv sib tham zaum kawg.

Lub rooj sib txoos zaum tos huabtais tuaj txog. Peb tug neeg ntawm huabtais cov neeg nrog thiab qee lwm tus “phooj ywg ntawm txoj kev ntseeg” nkag los ua ntej (3.10.2). Tom qab ntawd txhua tus sawv ntsug thaum huabtais nws tus kheej nkag los “zoo li ib tug neeg xa xov saum ntuj uas Vajtswv xa los . . . uas muaj kev hwm Vajtswv thiab kev ntshai Vajtswv.” Cov npis sov thiaj caw huabtais zaum, ces lawv mam li zaum (3.10.3–5). Ib tug npis sov uas zaum ntawm lub rooj uas muaj koob meej sawv tsees thiab hais ib zaj lus zoo nkauj zoo li paj huam, qhuas thiab ua Vajtswv tsaug txog huabtais (3.11). Eusebius tsis hais tus npis sov uas hais lus txais tos no lub npe. Theodoret hais tias yog Eustathius ntawm Antioch, thaum Sozomen hais tias yog Eusebius nws tus kheej. Barnes hais tias yog Eusebius ntawm Nicomedia. Tej zaum muaj ntau tshaj ib tug npis sov hais lus txais tos.36

Tom qab ntawd lawv muab caij rau huabtais hais lus. Eusebius sau huabtais zaj lus luv luv (“kwv yees li no” [τοῖον ἀπέδωκε λόγον] [3.11]). Huabtais hais zaj lus no ua lus Latin, ces muab txhais ua lus Greek rau cov neeg mloog uas feem ntau yog neeg sab hnub tuaj (3.12.1–5).37 Hauv zaj lus ntawd, Constantine tu siab rau “kev sib cav sib ceg sab hauv Vajtswv pawgntseeg” thiab cia siab tias nws “yuav pab nrhiav tau tshuaj kho qhov kev phem no” (3.12.2–3). Nws zoo siab rau txoj kev sib koom siab uas nws pom nyob ib puag ncig nws, thiab nws yaum cov npis sov kom “pib txij lub sijhawm no mus muab tej yam uas ua rau nej sib cais tseg, thiab tshem tej kev tsis meej pem ntawm kev sib cav tawm los ntawm kev puag txoj kev thaj yeeb” (3.12.5).

Tom qab piav meej txog huabtais txoj kev tuaj txog thiab nws zaj lus, Eusebius muab tag nrho tej uas tshwm sim tom qab ntawd sau ua ib nqe lus luv luv xwb:

[Constantine] tso cai rau cov uas ua tus coj hauv lub rooj sablaj hais lawv tej kev xav. Thaum ntawd, qee tus pib liam cov neeg nyob ze lawv. Cov ntawd tiv thaiv lawv tus kheej thiab rov qab liam lawv. Li no, txhua pab tau hais tej lus liam ntau suav tsis txheeb, thiab muaj kev sib cav hnyav heev tshwm sim txij thaum lub rooj sablaj nyuam qhuav pib. Txawm li ntawd los, huabtais ua siab ntev mloog txhua tus sib npaug zos, thiab mloog txhua lo lus uas lawv muab los zoo zoo. Qee zaum nws pab txhawb ib pab tej lus, qee zaum nws pab txhawb lwm pab, ces nws maj mam coj txawm yog cov uas sib cav hnyav tshaj plaws los txog kev sib haum xeeb. Tib lub sijhawm ntawd, vim nws hais lus sov siab rau txhua tus, thiab vim nws siv lus Greek, uas nws kuj paub me ntsis, nws zoo li ib tug neeg uas txaus nyiam thiab siab zoo tiag tiag. Nws yaum qee tus, nws siv laj thawj ua rau lwm tus ntseeg, nws qhuas cov uas hais lus zoo, thiab nws txhawb kom txhua tus muaj ib lub siab ib lub ntsws. Thaum kawg nws coj tau lawv los muaj ib lub siab thiab ib txoj kev xav txog txhua lo lus nug uas lawv sib cav. (3.13)

Phau ntawv tsis qhia tias tej kev sib tham no ntev npaum li cas, thiab tus nyeem yeej pom tseeb tias Eusebius sau qhuas huabtais lub luag haujlwm. Qhov peb lees tau los ntawm nws zaj piav yog tias: muaj tej kev sib cav loj thiab kub siab txog qee cov ntsiab lus; qee zaum lawv thov Constantine ncaj qha; thiab huabtais sim ua kom kev sib tham tsis txhob kub siab dhau, thiab nws pheej taw qhia rau lawv tias lawv yuav tsum pom zoo ua ib. Qhov uas Eusebius hais tias huabtais siv lus Greek tej zaum yog taw tshwj xeeb rau qhov uas huabtais pom zoo xaiv lo lus homoousios (ὁμοούσιος) hauv kev sib tham txog Khetos. Eusebius piav qhov no ntxaws dua hauv tsab ntawv uas nws sau rau nws cov xibfwb thiab cov ua haujlwm hauv pawgntseeg hauv Caesarea, uas peb twb hais saum toj no lawm (Dok. 24 = Decr. 33):

[Constantine] tau ntuas txhua tus uas nyob ntawd kom pom zoo rau nws [txhais tau tias, Eusebius zaj lus lees kev ntseeg], thiab kos npe thiab pom zoo rau tej nqe lus hauv, tsuas yog ntxiv ib lo lus xwb, uas yog “muaj tib yam hauv paus li” [homoousios]. Nws piav nws lub ntsiab lus txog lo lus no, hais tias “nws [Leej Tub] tsis yog ‘muaj tib yam hauv paus li’ raws li tej uas peb ntsib hauv peb lub cev, zoo li Leej Tub tau los ntawm kev faib los yog dam ib feem tawm ntawm Leej Txiv los. Rau qhov nws lub cwj pwm yeej tsis raug tej yam uas lub cev nqaij tawv ntsib, vim nws tsis yog ua los ntawm khoom nqaij tawv, nws nyob hauv ntiaj teb ntsujplig, thiab nws tsis muaj lub cev. Yog li ntawd, tej yam no yuav tsum xav raws li tej tswv yim dawb huv ntawm Vajtswv uas hais tsis tau tawm.” Cov no yog tej lus txog Vajtswv uas peb tus huabtais uas txawj ntse tshaj plaws thiab hwm Vajtswv tshaj plaws tau hais; tiamsis lawv tseem npaj siab ntxiv lo lus “muaj tib yam hauv paus li” thiab sau cov lus hauv qab no. (7)

Tom qab ntawd, thaum Eusebius sau zaj lus lees kev ntseeg uas lub rooj sablaj tau pom zoo tag, nws sau ntxiv hauv nws tsab ntawv tias:

Thaum lawv tabtom sib cav txog zaj lus no, peb tau nug kom paub meej tias lawv muab cov lus “los ntawm Leej Txiv lub hauv paus” thiab “muaj tib yam hauv paus li Leej Txiv” ntxiv rau hauv nrog lub ntsiab lus li cas. Peb tau nug thiab piav ntau heev, thiab tshuaj xyuas cov lus no lub ntsiab kom meej. Lawv piav tias lo lus “muaj tib yam hauv paus li” qhia tias Leej Tub yeej los ntawm Leej Txiv tiag tiag, tiamsis nws tsis yog ib feem ntawm Leej Txiv. (9)

thiab tsis ntev tom qab ntawd:

Yog li ntawd, thaum peb xav txog qhov no, peb pom tias muaj laj thawj los hais tias Leej Tub “muaj tib yam hauv paus li” Leej Txiv; tsis zoo li tibneeg lub cev, thiab tsis zoo li tej uas txawj tuag, rau qhov nws tsis yog “muaj tib yam hauv paus li” los ntawm kev faib Leej Txiv lub hauv paus, los yog muab ib yam dabtsi txiav tawm, los yog raug ib yam dabtsi ua rau, los yog raug hloov, los yog hloov Leej Txiv lub hauv paus thiab lub hwj chim (vim Leej Txiv lub cwj pwm tsis muaj qhov pib, yog li ntawd tsis muaj ib yam ntawm tej lus piav no siv tau rau nws li). (12)

Yog li ntawd, Eusebius piav luv luv txog huabtais txoj kev xav kom haum raws li nws tus kheej tej laj thawj uas ua rau nws txais yuav homoousios. Txawm tias peb yuav tsis tshua ntseeg tag tias Eusebius rov hais huabtais tej laj thawj raug npaum li cas los, zaj lus tim khawv no zoo li qhia tias huabtais yeej tau koom kev sib tham txog Vajtswv tiag, thiab zoo li nws paub txaus txog tej teeb meem no. Ib zaug ntxiv, nws tsis yog txhawj txog kev kom tau ib txoj kev qhia txog Khetos uas raug xwb, tiamsis nws kuj xav kom muaj kev sib koom siab thiab kev sib haum xeeb thiab.

Tom qab ntawd, Eusebius xaus nws zaj piav txog lub rooj sablaj hauv nws phau ntawv Life of Constantine li no:

Qhov tshwm sim [ntawm tej kev sib tham] yog lawv [cov npis sov] tsis yog tsuas sib koom siab txog kev ntseeg xwb, tiamsis txhua tus kuj pom zoo txog lub sijhawm uas yuav ua kevcai Hnub Yexus Sawv Rov Los (Easter) thiab. Tej ntsiab lus uas txhua tus pom zoo lawd kuj muab sau cia rau hauv ntawv, thiab txhua tus tswvcuab tau kos npe rau. Ces huabtais ntseeg tias nws tau kov yeej tus yeeb ncuab ntawm pawgntseeg zaum ob lawm,38 nws thiaj npaj ib lub rooj noj haus ua kev zoo siab rau txoj kev yeej los qhuas Vajtswv. (3.14)

Tej “ntsiab lus uas txhua tus pom zoo” thiab “muab sau cia rau hauv ntawv” tsis yog tsuas yog Cov Lus Ntseeg xwb, tiamsis kuj yog nees nkaum tsab cai (canons) ntawm lub rooj sablaj uas tseem khaws tau cia los txog niaj hnub no.39 Tom qab ntawd, Constantine caw txhua tus npis sov tuaj koom tej rooj noj haus loj thiab tej kev lomzem uas ua kev zoo siab rau nws kav tebchaws tau nees nkaum xyoo, thiab nws tus kheej muab khoom plig rau lawv ib leeg zuj zus (3.15–16). Thaum kawg, huabtais sau ib tsab ntawv “nrog nws txhais tes” xa mus rau “tej pawgntseeg” txhua qhov chaw, qhia rau lawv paub txog tej yam uas lub rooj sablaj tau txiav txim siab. Ntawm no Eusebius muab tag nrho tsab ntawv ntawd ntxig rau. Feem ntau, tsab ntawv hais txog txoj cai uas lawv pom zoo lawm rau kev ua kevcai Hnub Yexus Sawv Rov Los (Dok. 30; 3:17–20). Nco ntsoov tias Eusebius tsis muab tej tsab ntawv uas huabtais sau txog Ali-us ntxig rau. Dua ib zaug ntxiv, peb thuam tau phau Life vim tej yam uas nws tsis hais, tsis yog vim tej yam uas nws hais txog lub rooj sablaj.

Eusebius xaus los ntawm kev piav tias huabtais tau hais ib zaj lus kawg rau cov npis sov ua ntej lawv rov qab mus tsev (3.21). Vim Eusebius muab tsab ntawv ntawd ntxig ua ntej zaj lus no, zoo li nws xav qhia tias cov npis sov tau nqa tej qauv ntawv ntawd mus faib rau cov npis sov uas tsis tau tuaj koom. Eusebius hais tias nws qhia lub ntsiab ntawm zaj lus sib ncaim no;40 ib yam li peb xav tau, nws rov hais txog qhov tseem ceeb ntawm kev sib haum xeeb, kev sib koom siab, thiab kev txo hwjchim dua. Eusebius sau tias yeej muaj tiag li ntawd: “txij thaum ntawd los, txoj kev sib koom siab uas lawv tau txais thaum nyob ntawm huabtais xubntiag tseem nyob ruaj khov, thiab cov uas tau sib cais ntev lawm los tau sib koom ua ib lub cev” (3.21).

Txawm li ntawd los, nyob hauv ntu tom ntej ntawm phau Life ntag, nws yuav tsum hloov qhov kev cia siab zoo no. Nws lees tias nyob hauv Iziv “tseem muaj kev sib cav sib ceg tsis tu ncua, ua rau huabtais lub siab tsis tus yees dua ib zaug ntxiv.” Qhov no ua rau huabtais yuav tsum tau los koom tes ntxiv thiab sau ntau tsab ntawv ntxiv (3.23).

Nyeem ntxiv hauv Ntu 3 →

Cov lus piav ntxiv

29 Dok. 20. Lub rooj sablaj no yuav tsum tau sib sau nyob rau cov hnub kawg ntawm xyoo 324, los yog cov hnub thawj ntawm xyoo 325, los yog ob qho. Tsis muaj leej twg paub txog nws kom txog thaum Eduard Schwartz luam tawm ib daim ntawv sau tes ua lus Syriac ntawm lub rooj sablaj tsab ntawv xyoo 1905, hauv “Zur Geschichte des Athanasius, V.”, 272–79 (ntawv Syriac thiab ntawv Greek uas txhais rov qab; luam dua hauv Schwartz, Gesammelte Schriften, 3:136–43). Cov lus uas muab los hais yog los ntawm ntu 4 thiab 14; lub rooj sablaj zaj lus lees kev ntseeg nyob hauv ntu 8–12, thiab tej lus foom tseg (anathemas) nyob tom qab hauv ntu 13.

30 Eusebius tsab ntawv yog Dok. 24 = Decr. 33. Nws zaj lus lees kev ntseeg nyob hauv ntu 4–5, thiab lub rooj sablaj li nyob hauv ntu 8.

31 T. D. Barnes tau hais tias phau 1–7 tau sau tiav thaum kawg ntawm xyoo pua peb; phau 8–9 tau sau ntxiv tom qab Kev Tsim Txom Loj (Great Persecution) xyoo 313/314; thiab phau 10 tau sau ntxiv tsis ntev tom qab ntawd, tiamsis tom qab muab kho tshiab kom xaus rau thaum Constantine koom tag nrho lub tebchaws Loos (Empire) ua ib zaum kawg xyoo 324 (Constantine and Eusebius [Cambridge, MA: Harvard University Press, 1981], 126–50).

32 3.4–24. Nyob rau tib lub sijhawm uas nws tabtom sau phau Vit. Const., nws kuj tabtom sau nws phau Contra Marcellum, uas kuj hais txog kev qhia txog Khetos thiab. Txawm hauv phau ntawv no nws tsis piav ncaj qha txog lub rooj sablaj los, muaj ob peb ntu lus los ntawm kev sib cav ua ntej lub rooj sablaj (Dok. 5, 10, 21) tau khaws cia hauv phau ntawv no, thiab Dok. 5 thiab 21 tsuas tseem muaj nyob hauv phau ntawv no xwb.

33 Dok. 19 = Vit. Const. 2.64; Dok. 30 = Vit. Const. 3.17–18.

34 Marcellus kuj tsis kam lees txais qhov uas Rooj Sablaj Tyre rho Athanaxias tawm ntawm nws txoj haujlwm xyoo 335.

35 Phau Contra Marcellum yog qhov chaw uas peb tau ob los yog peb tsab ntawm cov Dokumenten ua ntej lub rooj sablaj. Hauv tej lus ntev ntev uas muab los ntawm Marcellus, muaj ob peb nqe lus uas muab los ntawm ib tsab ntawv ntawm Paulinus (Dok. 5); los ntawm ib tsab ntawv uas Narcissus sau rau Chrestus thiab lwm tus (Dok. 21); thiab ib ntu lus los ntawm Eusebius tus kheej tsab ntawv rau Euphration ntawm Balanea (Dok. 10).

36 Theodoret, Eccl. hist. 1.7.10; Sozomen, Eccl. hist. 1.19.2; T. D. Barnes, Constantine: Dynasty, Religion and Power in the Later Roman Empire (Chichester: Wiley-Blackwell, 2011), 121. Averil Cameron thiab S. Hall kuj zoo li xaiv Eusebius ntawm Nicomedia, thiab lawv hais tias qhov no muaj nyob hauv ib lub npe tshooj (chapter heading) (Eusebius: Life of Constantine [Oxford: Clarendon, 1999], 265). Tiamsis cov phau ntawv luam tawm (editions) tsis muaj npe tshooj, thiab daim ntawv teev κεφάλαια tsuas muaj “Eusebius tus npis sov” xwb nyob hauv F. Winkelmann phau uas neeg siv ua tus qauv (Über das Leben des Kaisers Konstantin, 2nd ed., GCS, Eusebius Werke 1.1 [Berlin: Akademie-Verlag, 1991], 8). Txawm li cas los, txawm Nicomedia yog ib lub nroog npis sov tseemceeb nyob ze, thiab yog qhov chaw muaj huabtais lwm lub tsev loj uas Constantine nyob ntau lub sijhawm thaum Constantinople tseem tabtom ua, huabtais txoj kev sib raug nrog lub nroog ntawd tus npis sov (uas yav tas los tau txhawb Licinius; saib saum toj no) yuav tsis ua rau nws yog tus uas huabtais yuav xaiv los ua txoj haujlwm no. Eusebius ntawm Caesarea, uas neeg tsis ntseeg siab txij thaum Rooj Sablaj Antioch thaum ntxov xyoo ntawd, kuj zoo li tsis yuav raug xaiv thiab. Yog li ntawd, tej zaum Eustathius ntawm Antioch yog tus uas muaj feem ntau tshaj plaws ntawm peb tus, los yog tej zaum muaj ob zaj lus txais tos zoo li no.

37 Thaum tshuaj xyuas daim ntawv teev npe ntawm 220 tus npis sov uas tuaj koom, pom tias li 90 feem pua tuaj ntawm tej cheeb tsam uas hais lus Greek, 5 feem pua tuaj ntawm tej cheeb tsam uas hais lus Latin, thiab 5 feem pua tuaj ntawm tej cheeb tsam uas hais lus Syriac.

38 Eusebius phau ntawv txog Constantine lub neej qhia meej tias tus huabtais sib tw Licinius yog thawj tus yeeb ncuab uas Constantine kov yeej, thiab tias Licinius kuj yog pawgntseeg tus yeeb ncuab thiab.

39 Rufinus ntawm Aquileia tau txhais Eusebius phau Eccl. hist. ua lus Latin, ces muab ob phau ntxiv txuas rau, suav nrog kev hais txog Naixis. Nws yog thawj tus uas khaws tej tsab cai (canons) cia, txawm hais tias nws tsuas muab lub ntsiab luv luv ntawm txhua tsab xwb. Phau Anonymous Church History, uas sau kwv yees li xyoo 475, zoo li yog qhov chaw qub tshaj plaws uas tseem muaj uas muab tej tsab cai tag nrho.

40 τοιαῦτα μὲν ἐν πρώτοις παρῄνει, τέλος δ’ ἐπετίθει τὰς ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν θεὸν ἱκετηρίας ἐσπουδασμένως ποιεῖσθαι (3.21).